«عىلىمدى جوعالتپايمىز دەسەك، پاندىك وليمپيادالار دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ كەرەك»

قاراعاندى وبلىسى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعىندا رەسپۋبليكالىق «KAZBILIM» ورتالىعىنىڭ بىرلەسۋىمەن حيميا ءپانى مۇعالىمدەرىنە ارنالعان «دارىندى بالالاردى انىقتاۋ، ولاردى حيميا ءپانى وليمپياداسىنا دايىنداۋ جولدارى جانە اۋداندىق، وبىلىستىق وليمپيادا ەسەپتەرىن شىعارۋ ادىستەرى» اتتى ءۇش كۇندىك كەشەندى سەمينار ترەنينگ وتكىزىلگەن بولاتىن.ءىس-شارا بارىسىندا رەسپۋبليكالىق «KAZBILIM» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اياتجان احمەتجانمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى. شىنايى ورىلگەن اڭگىمەنى قاز-قالپىندا نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىز.

 — اياتجان اعا، جالپى پاندىك وليمپيادالاردىڭ جاس ۇرپاق ءۇشىن ماڭىزدىلىعى قانداي؟

— ءبىز بالالارىمىزدى عىلىم سالاسىنان، تەحنولوگيا سالاسىنان كورگىمىز كەلسە، پاندىك وليمپيادالاردىڭ سالماعىن ارتتىرۋىمىز كەرەك. سەبەبى، پاندىك وليمپيادا، ول – عىلىمنىڭ مەكتەپتەگى ەڭ العاشقى باسقىشى. عىلىمعا دەگەن ىزدەنىس قالىپتاستىرۋعا، عىلىمنىڭ سىرىنا ۇڭىلۋگە پاندىك وليمپيادالاردىڭ وتە ۇلكەن ورنى بار. قازىر الەم ەلدەرىمەن قاتار قازاقستانداۇلكەن-ۇلكەن حالىقارالىق كومپانيالاردا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قازاق بالالارى بار. ولار كەزىندە قازاقستانداعى پاندىك وليمپيادالاردا، حالىقارالىق وليمپيادالاردا جەڭىمپاز بولعان.الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ گرانتىن جەڭىپ الىپ وقىعان ەلىمىزدىڭ وليمپيادا جەڭىمپازدارى بار.بۇلار ەلىمىزدە كوپ دارىپتەلمەگەن.

جالعاسىن وقۋ…

ەرتەڭ ەل بالاسىن وقىتار ەسى دۇرىس مۇعالىم تاپپاي قالار…

ۇستازدىق كəسىپ، يə، ماماندىق دەگەنگە مۇلدە كەلىسپەيمىن… ۇستازدىق بولىمىس شىعار…
كəسىپتى، ماماندىقتى اۋىستىرۋعا بولادى، ال، بولمىستى جوق، ول وزىڭمەن بىرگە جاراتىلادى ھəم وزىڭمەن بىرگە وتەدى…
سەبەبى ونسىز ءومىردىڭ ءمəنى جوق…

دۇنيەنىڭ ەڭ راحاتى دا سول بولمىسىڭمەن ءومىر ءسۇرۋ، جانىڭ قالايتىن تىرلىكپەن كۇن كەشۋ…
يə، كۇندە جەكسەنبى جوق، ءومىردىڭ (كəسىپتىڭ) بەينەتى بار، ال ۇستازدىقتىڭ بەينەتى بۇگىن تىپتى اۋىر… بىراق قانشا اۋىر بولسا دا، ول بولمىسىڭ بولسا قوشتاسا المايسىڭ…
جالعاسىن وقۋ…

الاش ارداقتىلارى نەگە ارداقتالمايدى؟

ۇرپاق تاربيەسى – ۇلت تاربيەسى. قاي كەزەڭدە دە ۇلتىمىزدىڭ ازاتتىعى جولىندا ۇلى ىستەر اتقارعان ۇلىلاردى وقىماي، ولاردىڭ مۇرالارى مەن مۇراتتارىن ساناسىنا سىڭىرمەي وسكەن ۇرپاق ازاتتىقتىڭ قۇنىن ەشقاشان تۇسىنە الماعان. بۇگىندە وسى ىزگى ءداستۇردىڭ جالعاسى ءبىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنان ايشىقتى ورنىن تابا الماي وتىر. ۇلى ىستەردىڭ باسىندا تۇرعان ۇلت پەرزەنتتەرى، سونىڭ ىشىندە، الاش ارداقتىلارى تاريحي بيىك باعاسىن، قۇرمەتىن قالاي الىپ ءجۇر؟ وقۋ ورىندارى مەن مەكتەپتەرگە ۇلىلاردىڭ ەسىمدەرىن بەرۋ جۇمىسى نەگە كەنجەلەپ تۇر؟

جالعاسىن وقۋ…

ەگەر مۇعالىمنىڭ بەدەلىن شىن قورعاعىمىز كەلسە، مۇعالىم قۇقى مەن بەدەلى تۋرالى زاڭ قابىلدايىق

سوڭعى كەزدەرى بيلىكتىڭ قول­عا العاناربىر قادامى حالىق نازارىندا. اسىرەسە، ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ بۇگىنگى جاعدايىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدى­رەتىندەر از ەمەس. سەبەبى ءبىلىم سالاسى بىرجاقتى كوز­قاراستى قاجەت ەتپەيدى. سا­لاداعى بىرقايناۋى ىشىندەگى رەفورمالار حالىقاراسىندا اشىقتان–اشىق ءايتىلىپجۇر. وسى رەتتە، سا­لانىڭ جان–جاراسىن بىلەتىن، بيلىكتىڭ الدىنا بىلىمدەگى باستى ماسە­لەلەردى بۇكپەسىز بايان­داپ جۇرگەن ۇستاز اياتجان احمەتجانمەن سۇحبات قۇردىق.

   اياتجاناعا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىتا­لاي­ رەفورمالاردىڭ كوزىنكورىپ, ءتۇر­لەنگەن سالانىڭ ءبىرى. ءالى دە سول باعىتتا كەلەدى. تالاي مينيستر وسى سالادان ىسى­رىلدى. قالاي ويلايسىز، رەفورما­نىڭ ناتيجەلىلىگى مينيسترگە بايلانىستى ما؟

جالعاسىن وقۋ…

كىتاپتان الىستاعانىمىز يماندىلىقتان الىستاعانىمىز

– اياتجان مىرزا، ءال-فارابي عۇلامامىز: «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم دۇنيەگە اپات الىپ كەلەدى» دەگەنى بار. تاربيەنىڭ ءتۇپ نەگىزى – يماندىلىقتا ەكەنى داۋسىز. بۇگىندە مەكتەپ قابىرعاسىندا يماني تاربيە بەرۋ جاعى كەمشىن ءتۇسىپ وتىرعان جوق پا؟

– بۇگىنگى تاڭدا ءبىز تاربيەنى ۇرانمەن شاتاستىرىپ الدىق. تاربيەلەيمىز دەپ ۇرانشىلدىققا باۋلىپ كەتتىك. ءسوز باسقا، ءىس باسقا. تاربيەنى قۇر ءسوزدىڭ دەڭگەيىندە،  ايتپەسە، ءبىر شوۋلار مەن شۋلاردىڭ دەڭگەيىنە ءتۇسىرىپ الدىق. بۇل مەكتەپتەگى تاربيە بولسىن، قوعامداعى تاربيە بولسىن، ەڭ ءبىر اۋىر دەرتكە اينالدى دەپ ايتساق بولادى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، ءبىلىم سالاسىنداعى تاربيە – «مەن تاربيە بەرەمىن» دەپ بەرىلمەۋى كەرەك. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە ول بىلاي، مىسالى، ءبىر وقۋلىقتى الساق، سول وقۋلىقتا يماندىلىقتىڭ، قازاقىلىقتىڭ ءيىسى بۇرقىراپ، وزدىگىنەن سەزىلىپ تۇرۋى كەرەك. بۇل – ناعىز سىڭەتىن تاربيە. تاربيەنىڭ كوزى بولىپ سانالاتىن قازاقستان تاريحى مەن قازاق ادەبيەتى دەپ ايتامىز عوي. بىراق، كوپ مەملەكەتتەردىڭ يدەولوگياسى بارلىق وقۋلىقتارىنان، كەرەك دەسەڭىز، جاراتىلىستانۋ پاندەرىنىڭ وزىندە «مەن مۇندالاپ» تۇرادى. تاربيە دەگەنىمىز – مىنە، وسى! وسى نارسەنى ءاربىر ۇستازدىڭ، وقۋلىقتىڭ، ۇجىمنىڭ بويىنا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. ياعني، ءسوز بەن ءىس بىرىگۋ كەرەك. جالعاسىن وقۋ…

مۇعالىمدەردى ماراپاتتاۋ ما، الدە، مازاقتاۋ ما؟

قازاقتىڭ سان عاسىردان بەرگى تاريحىندا نەلەر الماعايىپ زاماندا دا، ۇستازعا دەگەن قۇرمەتى ەش كەمىمەگەن. ءال-فارابيدەن تارتىپ كەشەگى التىنسارينگە دەيىنگى ارالىقتا ۇلت ۇستازدارىنىڭ ەسىمى ەش كونەرگەن ەمەس. بۇگىندە ۇستاز دەگەن ۇلاعاتتى ەسىمدى يەلەنىپ، اۋىر اماناتتى ارقالاپ جۇرگەن جاندارعا جاساعان سىي- قۇرمەتىمىز كوڭىل قۋانتا ما؟

جالعاسىن وقۋ…