«Ğılımdı joğaltpaymız desek, pändik olimpiadalar deñgeyin joğarılatu kerek»

Qarağandı oblısı bilim berudi damıtudıñ oqu-ädistemelik ortalığında Respublikalıq «KAZBILIM» ortalığınıñ birlesuimen himiya päni mwğalimderine arnalğan «Darındı balalardı anıqtau, olardı himiya päni olimpiadasına dayındau joldarı jäne audandıq, obılıstıq olimpiada esepterin şığaru ädisteri» attı üş kündik keşendi seminar trening ötkizilgen bolatın.İs-şara barısında Respublikalıq «KAZBILIM» ortalığınıñ direktorı Ayatjan Ahmetjanmen swhbattasudıñ säti tüsken edi. Şınayı örilgen äñgimeni qaz-qalpında nazarlarıñızğa wsınıp otırmız.

 — Ayatjan ağa, jalpı pändik olimpiadalardıñ jas wrpaq üşin mañızdılığı qanday?

— Biz balalarımızdı ğılım salasınan, tehnologiya salasınan körgimiz kelse, pändik olimpiadalardıñ salmağın arttıruımız kerek. Sebebi, pändik olimpiada, ol – ğılımnıñ mekteptegi eñ alğaşqı basqışı. Ğılımğa degen izdenis qalıptastıruğa, ğılımnıñ sırına üñiluge pändik olimpiadalardıñ öte ülken ornı bar. Qazir älem elderimen qatar Qazaqstandaülken-ülken halıqaralıq kompaniyalarda jwmıs istep jürgen qazaq balaları bar. Olar kezinde Qazaqstandağı pändik olimpiadalarda, halıqaralıq olimpiadalarda jeñimpaz bolğan.Älemdik universitettiñ grantın jeñip alıp oqığan elimizdiñ olimpiada jeñimpazdarı bar.Bwlar elimizde köp däriptelmegen.

Jalğasın oqu…

Erteñ el balasın oqıtar esi dwrıs mwğalim tappay qalar…

Wstazdıq kəsip, iə, mamandıq degenge mülde kelispeymin… Wstazdıq bolımıs şığar…
Kəsipti, mamandıqtı auıstıruğa boladı, al, bolmıstı joq, ol öziñmen birge jaratıladı həm öziñmen birge ötedi…
Sebebi onsız ömirdiñ məni joq…

Dünieniñ eñ rahatı da sol bolmısıñmen ömir süru, janıñ qalaytın tirlikpen kün keşu…
Iə, künde jeksenbi joq, ömirdiñ (kəsiptiñ) beyneti bar, al wstazdıqtıñ beyneti bügin tipti auır… biraq qanşa auır bolsa da, ol bolmısıñ bolsa qoştasa almaysıñ…
Jalğasın oqu…

ALAŞ ARDAQTILARI NEGE ARDAQTALMAYDI?

Wrpaq tärbiesi – wlt tärbiesi. Qay kezeñde de wltımızdıñ azattığı jolında wlı ister atqarğan wlılardı oqımay, olardıñ mwraları men mwrattarın sanasına siñirmey ösken wrpaq azattıqtıñ qwnın eşqaşan tüsine almağan. Büginde osı izgi dästürdiñ jalğası bizdiñ bilim salasınan ayşıqtı ornın taba almay otır. Wlı isterdiñ basında twrğan wlt perzentteri, sonıñ işinde, Alaş ardaqtıları tarihi biik bağasın, qwrmetin qalay alıp jür? Oqu orındarı men mektepterge wlılardıñ esimderin beru jwmısı nege kenjelep twr?

Jalğasın oqu…

Eger mwğalimniñ bedelin şın qorğağımız kelse, mwğalim qwqı men bedeli turalı zañ qabıldayıq

Soñğı kezderi biliktiñ qol­ğa alğanärbir qadamı halıq nazarında. Äsirese, bilim beru salasınıñ bügingi jağdayına alañdauşılıq bildi­retinder az emes. Sebebi bilim salası birjaqtı köz­qarastı qajet etpeydi. Sa­ladağı birqaynauı işindegi reformalar halıqarasında aşıqtan–aşıq aytılıpjür. Osı rette, sa­lanıñ jan–jarasın biletin, biliktiñ aldına bilimdegi bastı mäse­lelerdi bükpesiz bayan­dap jürgen wstaz Ayatjan Ahmetjanmen swhbat qwrdıq.

   Ayatjanağa, bilim beru salasıta­lay­ reformalardıñ közinkörip, tür­lengen salanıñ biri. Äli de sol bağıtta keledi. Talay ministr osı saladan ısı­rıldı. Qalay oylaysız, reforma­nıñ nätijeliligi ministrge baylanıstı ma?

Jalğasın oqu…

kitaptan alıstağanımız imandılıqtan alıstağanımız

– Ayatjan mırza, Äl-Farabi ğwlamamız: «Tärbiesiz berilgen bilim düniege apat alıp keledi» degeni bar. Tärbieniñ tüp negizi – imandılıqta ekeni dausız. Büginde mektep qabırğasında imani tärbie beru jağı kemşin tüsip otırğan joq pa?

– Bügingi tañda biz tärbieni wranmen şatastırıp aldıq. Tärbieleymiz dep wranşıldıqqa baulıp kettik. Söz basqa, is basqa. Tärbieni qwr sözdiñ deñgeyinde,  äytpese, bir şoular men şulardıñ deñgeyine tüsirip aldıq. Bwl mekteptegi tärbie bolsın, qoğamdağı tärbie bolsın, eñ bir auır dertke aynaldı dep aytsaq boladı. Qarapayım tilmen aytqanda, bilim salasındağı tärbie – «men tärbie beremin» dep berilmeui kerek. Meniñ tüsinigimde ol bılay, mısalı, bir oqulıqtı alsaq, sol oqulıqta imandılıqtıñ, qazaqılıqtıñ iisi bwrqırap, özdiginen sezilip twruı kerek. Bwl – nağız siñetin tärbie. Tärbieniñ közi bolıp sanalatın Qazaqstan tarihı men qazaq ädebieti dep aytamız ğoy. Biraq, köp memleketterdiñ ideologiyası barlıq oqulıqtarınan, kerek deseñiz, jaratılıstanu pänderiniñ özinde «men mwndalap» twradı. Tärbie degenimiz – mine, osı! Osı närseni ärbir wstazdıñ, oqulıqtıñ, wjımnıñ boyına siñiruimiz kerek. YAğni, söz ben is birigu kerek. Jalğasın oqu…

Mwğalimderdi marapattau ma, älde, mazaqtau ma?

Qazaqtıñ san ğasırdan bergi tarihında neler almağayıp zamanda da, wstazğa degen qwrmeti eş kemimegen. Äl-Farabiden tartıp keşegi Altınsaringe deyingi aralıqta wlt wstazdarınıñ esimi eş könergen emes. Büginde wstaz degen wlağattı esimdi ielenip, auır amanattı arqalap jürgen jandarğa jasağan sıy- qwrmetimiz köñil quanta ma?

Jalğasın oqu…