قازاق ۇلتشىلدىعى، قازاق مىنەزى دە جاڭا ساتىعا كوتەرىلۋى كەرەك

جىل باسى ەلدىڭ ورتالىق وبلىسىنىڭ دۇرلىگۋىمەن باستالدى. وسىنداي ءبىر وقيعالاردا بۇكىل ەل نازارى بۇرىلىپ، مۇنداي بىرەر قۇرباندىق جوق كەزدە ميمىرت تۇندەي تىنىشتىققا تۇسەتىن باعزىدان بەرگى ادەتىمىز، سوڭعى عاسىرداعى مىنەزىمىزگە اينالعان-دى. قاراعاندىداعى وقيعانى ءار كىم ءار ءتۇرلى تالداپ، تاپسىرلەپ جاتىر. مەن تەك ول وقيعا ەمەس، جالپى بۇگىنگى قازاقتىڭ باسىنداعى جاعدايعا بايلانىستى از كەم ويلانا كەتۋدى ءجون سانادىم.

بۇگىندە قازاق جەرىندەگى ۇلكەن ەكونوميكادان تارتىپ، كىشى ەكونوميكالىق تابىس كىمنىڭ قولىندا؟ كاسىپكەرلىك پەن ءوندىرىس كىمنىڭ قولىندا، ءبىلىم مەن بيزنەس كىمنىڭ قولىندا؟ جالدانۋ مەن جالشىلىق كىمنىڭ موينىندا؟ وسى سۇراقتاردىڭ توڭىرەگىندە ويلانىپ كورەلىكشى.
جالعاسىن وقۋ…

اقىلدى بولساڭ، الدىمەن ءوزىڭدى تاربيەلە…

بۇگىندە “جاعا ۇستاتتى مەن جۇرتتى شۋلاتتىنىڭ” اراسىندا تىرلىك كوپ. ءبىر جۇرت يمانسىزدىقتان، ءبىر جۇرت ۇياتسىزدىقتان، ءبىر جۇرت ۇلتسىزدىقتان كورسە، ەندى ءبىر جۇرت تەكسىزدىكتەن دەيدى.

ءيا، اتىن اتاعىڭ كەلمەيدى، بىراق، سول بالالار دا وتباسىندا تاربيەلەنىپ، مەكتەپتىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ شىعىپ جاتقاسىن، بۇگىنگى ۇستاز رەتىندە ءبىر اۋىز پىكىر ايتۋدى وزىمە پارىز سانادىم.

باستىسى، بۇگىن ءبىز تاربيەنى ۇرانعا اينالدىردىق، ۇرانشىل، «اسىرە قىزىل» قاۋىمعا اينالىپ بارامىز. جەڭىل جولمەن پايدا تابۋ، ىستەن گورى ءسوز، سوزدەن گورى حايپكە ۇرىنۋ بۇگىنگى ەلگە وڭاي بولىپ تۇر. جالعاسىن وقۋ…

ۇكىمەت ولتىرمەيدى…

باياعىدا كىشكەنتاي كەزىمدە اجەلەرىمىز: ۇكىمەت ولتىرمەيدى، وزەگىڭدى تالدىرمايدى — دەپ وتىرۋشى ەدى. ءبىز كوممۋنيزم دەگەن ەرتەگىنى اياقتاپ، نارىقتىق زامانعا اياق باستىق، بىراق، ۇلكەندەر ەمەس ءوزىمىز قاتارلى جاستار دا سول ۇكىمەت جاعالاعاندى، جالاقىسى تومەن بولسا دا، باس اۋىرتار جۇمىسى كوپ بولسا دا، قارعانىپ-سىلەنىپ قويىپ ءبارىبىر مەملەكەتتىك، بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردە جۇمىس ىستەگەندى دۇرىس كورەدى. جەكە كومپانيادا 120 مىڭ ايلىعى بار جۇمىس پەن بيۋدجەتتىك مەكەمەدە 60 مىڭدىق جۇمىس تۇرسا مىندەتتى تۇردە ەكىنشىسىن تاڭدايتىن ادامدار ءالى وتە كوپ ەكەنىنە تاڭعالدىم. نەگە؟ جالعاسىن وقۋ…

جەتىستىككە جەتۋ فورمۋلاسى-2

(VI)

الدىڭعى بولىمدە، جەتىستىككە جەتۋدىڭ العى شارتى ساتسىزدىكتى پايداعا جاراتىپ، ءار ىسكە تاۋەكەل تۋراسىندا وي قوزعاپ ەدiك. بل جولى جۇرت ايتاتىن ارمان ءھام ماقسات تۋراسىندا وي قوزعاپ كورەيىك.

ۇلكەن بولىپ قالۋ ءۇشىن عالامدا،

ۇلكەن ارمان كەرەك ەكەن ادامعا، — دەيدى، اقىن مۇحتار شاحانوۆ. دۇنيەدە ارماندامايتىن ادام بار ما؟ ءبارى دە جەتىستىككە جەتكىسى كەلەدى، ءبارى دە الەمدى كورگىسى كەلەدى. بىراق، ارماننىڭ ءبارى ىسكە اسا ما؟ كىمنىڭ وزگەدەن كەم بولعىسى كەلەدى، كىمنىڭ ءوز سالاسىندا وزا شاپقىسى كەلمەيدى؟ ارينە، ءبارىنىڭ! بارىندە ءبىر ارمان، بىراق… ويشىلدىڭ بەلگىلى ءبىر ماقساتى بولادى، ال ارمانشىلدىڭ ەش ماقساتى بولمايدى، — دەيدى ۆيكتور گيۋگو. ءيا، ارمانداپ قويۋ جەتكىلىكسىز، ەگەر وعان جەتەر جولدى بولجاي الماساڭ، نەمەسە جەتەر جولداعى ءار بوگەتكە سىنا بەرسەڭ. ارمان تاۋ سەكىلدى، بىرىنەن اسساڭ الدىنان ەكىنشى شوقى كورىنەدى. ماقسات تاۋدىڭ باسىنا شىعۋ، بىراق، ءبىر تاۋدىڭ باسىنا شىققان ادام كەلەسى تاۋدىڭ باسىنا شىعۋدى ارماندايدى. ءدال سولاي، جەتىستىككە جەتۋ دە ءبىر ماقساتىڭ ورىندالعاندا كەلەسى ءبىر ماقسات تۋادى. ال، سىزدە وعان دا جەتەر قۇلشىنىس پەن موتيۆاتسيا بار ما؟ جالعاسىن وقۋ…

تاعدىرىم بيىك ءحانتاڭىر (ولەڭدەر VIII ءبولىم)

*** **** ***

 

تاعدىرىم بيىك ءحانتاڭىر،

تالابىم تاۋداي سونشا ءدۇر.

تالعامىم ءور-ءدى تالايدان،

تاعى بوپ كەتسەم، ءسال سابىر. جالعاسىن وقۋ…

قازاق تۇركى، بىراق، «تۇلكى» ەمەس. نەگە؟

«مەن بالا كۇنىمدە ەستۋشى ەدىم، ءبىزدىڭ قازاق سارتتى كورسە، كۇلۋشى ەدى «ەنەڭدى ۇرايىن، كەڭ قولتىق، شۇلدىرەگەن تاجىك، ارقادان ءۇي توبەسىنە سالامىن دەپ، قامىس ارتقان، بۇتادان قورىققان، كوز كورگەندە «اكە-ۇكە» دەسىپ، شىعىپ كەتسە، قىزىن بوقتاسقان، «سارت-سۇرت دەگەن وسى» دەپ. نوعايدى كورسە، ونى دا بوقتاپ كۇلۋشى ەدى: «تۇيەدەن قورىققان نوعاي، اتقا مىنسە — شارشاپ، جاياۋ جۇرسە — دەمىن الادى، نوعاي دەگەنشە، نوقاي دەسەڭشى، تۇككە ىڭعايى كەلمەيدى، سولدات نوعاي، قاشقىن نوعاي، باشالشىك نوعاي» دەپ. ورىسقا دا كۇلۋشى ەدى: «اۋىلدى كورسە شاپقان، جامان ساسىر باس ورىس» دەپ.

جالعاسىن وقۋ…