عىلىمي جوبا – سۋ مي بالا

«الۋان-الۋان جۇيرىك بار، ءوز الىنشە شاباتىن» دەگەندەي، «ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ – 2014» تە جاقىندادى. ءار تالاپكەر ءوز الىنشە شاباتىن، ماماندىعىن تاباتىن، بىرەۋ كۇلىپ، بىرەۋى جىلاپ شىعاتىن ارپالىس باستالعالى تۇر. ءيا، شاپقان تۇلپاردىڭ بايگە الۋ باستى ماقساتى بولسا، تالاپكەردىڭ ماقساتى – كوزدەگەن بيىگىن باعىندىرىپ، كوڭىلىندەگى ماماندىقتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ، ستۋدەنت اتانۋ.

ءار جىلى ەلىمىز بويىنشا ءجۇز مىڭنان استام وقۋشى مەكتەپ بىتىرەدى. سونىڭ 35 %-عا جۋىعى مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولادى. سول جەڭىمپازداردى ىرىكتەۋدىڭ نەگىزگى باسىمدىلىعى-ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ ەنشىسىندە. ۇلتتىق تەستىلەۋدە ۇپاي ءۇشىن كۇرەس. ءار بالا ءوزىنىڭ بار مۇمكىندىگىن سالىپ، جوعارى بالل الۋعا تىرىسادى. قالايدا بۇل تولىق بولماسا دا، بالانىڭ ىشىندەگى بار ءبىلىمنىڭ نەگىزگى ءبولىمىن انىقتاپ بەرەدى.

ءجون دەلىك، بىلىمدىلەر ادىلەتتى تۇردە مەملەكەتتىك گرانتتى يەلەنۋ كەرەك. ول داۋ جۇرمەيتىن، دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اقيقات. بىراق ءبىزدىڭ جۇرتتا قازىرگى كەزدە “اۋزى قيسىق بولسا دا، باي بالاسى سويلەسىن” دەپ، بىلىمىمەن ەمەس، ەبىن تاۋىپ، «ارتقى ەسىكتى» جاعالايتىن، سول ارقىلى ءبىلىمدىنىڭ جولدارىن تاباتىن دا ايلا — شارعىلار بار. بۇنى تىيماساق، تالاي ءبىلىمدى بالانىڭ جولىن قيامىز. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن شاپپاي بايگە الاتىنداردىڭ امالىن اشىپ ايتا كەتەلىك.

شاپپاي بايگە الۋ

مەملەكەتتىك گرانتتى ۇلتتىق تەستىلەۋ وتپەي تۇرىپ ۇتىپ الاتىن، اي بۇرىن، كەيدە ءتىپتى جىل بۇرىن قانجىعاسىنا بايلايتىن كەرەمەت «ۇزدىكتەر» بار بۇل كۇنى ءبىزدىڭ جۇرتتا.

مەملەكەتتىك گرانتتى بولگەندە، ەرەكشە جەڭىلدىككە يە بولاتىن توپتاردىڭ ەڭ باسىندا «التىن بەلگى» يەگەرلەرى تۇرادى. ءيا، 11 جىل ۇزدىك وقىعان، سول ۇزدىكتىگىن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدە مۇدىرمەي قورعاعان وقۋشىعا تاڭداعان ماماندىعىنا بارۋعا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. اۋەلى، ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتى شابىتتاندىرۋ ءۇشىن، قوسىمشا ماراپاتتاۋ ەنگىزسە دە ارتىق ەمەس. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز بۇل ەمەس، ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز، سول «التىن بەلگىدەن» كەيىنگى جەڭىلدىككە يە بولعاندار. ولار رەسپۋبليكالىق، حالىقارالىق «عىلىمي جوبا جەڭىمپازدارى».

بۇل «بالا عالىمداردىڭ» ارتىق ستاتۋسقا يە بولۋى مەملەكەتتىك گرانتتىڭ تازالىعىنا اۋىر كەسىرىن تيگىزۋدە. سەبەبى، عالىمداردىڭ ءوزى اشاتىن جاڭالىق تابىلماس بۇل كۇندە مەكتەپ بالاسى عىلىمي جاڭالىق اشادى دەۋ – قيال-عاجايىپ ەرتەگىنىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرلەرىن جاساۋمەن بىردەي. سىپىرا جوققا شىعارعىمىز كەلمەيدى، ەڭبەكتەنەتىندەرى بار دا شىعار، بىراق، مەملەكەتتىك گرانتتى بەرۋ تىم ارتىق، ءارى ورىنسىز. سەبەبى، جەمقورلىقتىڭ اششى، ساسىق ءيىسى اڭقيتىن بۇل تيىمدىلىك، ەلىمىزدەگى شاپپاي بايگە الاتىن «ۇزدىكتەردىڭ» ۇلەس سالماعىن ارتتىرۋدا.

 سۋ توگىلمەس جورعالاردىڭ سىرى

ءسوزىمىز دالەلدى بولۋى ءۇشىن، تسيفرلاردى سويلەتىپ، شاپپاي بايگە الاتىنداردىڭ شابىسىن كورسەتەلىك.

بىرىنشىدەن، اقشاڭ بولسا قالتاڭدا، تالتاڭداساڭ تالتاڭدا. بۇل – جۇلدە الۋدىڭ تاماشا جولى. يا، اتاعى الاتاۋداي حالىقارالىق عىلىمي جوبالار كونكۋرسىنىڭ جۇيەسى ءدال وسىلاي، باراسىز، ءبىر تانىستى تاباسىز. تانىستى كەيدە ىزدەپ تە كەرەك ەمەس، «ورىن كەرەك پە، پالەنباي دوللار» دەپ الدىڭىزدان ءوزى شىعادى. اقشاسىن ساناساڭىز، ورىن دايىن. ورىن بولسا، گرانت دايىن. بۇل بۇگىن قۇپيا دا ەمەس. سونداي قۇپيامەن ورىن الىپ كەلگەن ءبىر «شاباندوزبەن» سويلەسكەنىمىزدە، «باردىق، ەكى-ءۇش ساعات وتىرىپ قايتتىق، ەل كورىپ، جەر كورىپ، گرانت الىپ كەلدىك» دەگەن ەدى جاسىرماستان. مىسالى، ءدال وسىنداي وتىرىك بايگەنىڭ ءبىرى ەلىمىزدىڭ بايقوڭىر قالاسىندا وتەتىن «عىلىم الەمىن اشامىز» اتتى عارىشتىق زەرتتەۋ بويىنشا حالىقارالىق عىلىمي جوبالاردىڭ جۇلدەسىنىڭ شارتتارى دا اقشامەن شەشىلەدى. ودان جۇلدە الۋدىڭ باستى جولى – ءبىر جىل بۇرىن سولاردىڭ وقۋشىلار لاگەرىنە بارىپ قاتىسۋ. قاتىسساڭ بولدى، عىلىمي جوبالار سايىسىندا ءبىر ورىنىڭ دايىن. دەمەك، گرانتتى ۇيقىنى قيىپ، وقىپ الماي، اقشانى قيىپ، دەمالىپ ءجۇرىپ الاسىڭ.

ەكىنشى، «وتىرىكتى شىنداي، اقساقتى تىڭداي» ەتىپ سۋدىراتۋ. ءيا، بۇل – عىلىمي جوبانى قورعاۋدىڭ امالى. عىلىمي جوبا ءماتىنى ۇرلانىپ، ايتپەسە ساتىلىپ الىنعان ءىشى تولعان پلاگيات. ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىمي اتاعى بارلارمەن كەلىسەدى. ولار ءبىر ستۋدەنتتىڭ ديپلومدىق جۇمىسىن نەمەسە كۋرستىق جۇمىسىن قۇنى بويىنشا ساتادى. ساتىپ العان جوبانى «وتىرىكتى شىنداي، اقساقتى تىڭداي» ەتىپ، سۋدىراتىپ ايتىپ شىعاسىز. تىڭداعان جۇرت وقۋشى مۇنشالىق دەڭگەيدەگى جۇمىس جاساسا، «ەلدىڭ بولاشاق جاستارىنىڭ ءبىلىمى ۇشان تەڭىز ەكەن» دەپ، اۋزىن اشىپ تامسانادى. ال جۇلدە سىزدە: ۇبت-عا دايىندالىپ، الاڭداپ، جان قيناماستان، قانجىعاڭىزدا بەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەن بەلدى ماماندىقتىڭ گرانتى. بۇل نە دەگەن باتپان قۇيرىق دەمەڭىز، بۇل – بازبىرەۋلەردىڭ بالاسى گرانتسىز قالماس ءۇشىن جاسالعان كەرەمەت ءادىس.

ءۇشىنشى، اۋزى قيسىق بولسا دا باي بالاسى سويلەسىن. بۇل – عىلىمي جوبانى جەڭىپ الاتىن وقۋشىلاردىڭ دەڭگەيى. يا، بىلىمنەن جۇرداي، ۇلتتىق تەستىلەۋدى مۇلدە تاپسىرا المايتىن «ەركەلەر» قانجىعاسىنا گرانتتى ەرتە بايلاپ جاتقاندا، ءبارى جالعان دەمەسكە شاراڭ جوق. بۇل جالعان دا ەمەس، عىلىمي جوبا قورعاۋدا گرانت يەلەنگەندەردىڭ 11 جىلدىق وقۋ ۇلگەرىمىن كورسە، عىلىمي جاڭالىق اشپاق تۇگىلى، ءوز ءومىربايانىن جازۋعا تولىق قاۋقارى جەتپەيتىن «دارا شاپقاندار» جەتەرلىك.

كەسەلدى تىرلىكتىڭ كەسىرى

مۇنىڭ ارتى نەگە اپارىپ سوقپاق؟ تۇرسىن جۇرتباي اعامىزشا ايتساق، جالعان عىلىمنىڭ باسى وسى جوبالاردان باستالادى. بۇدان جالعان اتاققا ۇلاسارى داۋسىز. انىعىن ايتقاندا، بۇل جالعاندىقتىڭ كەسىرى ءبىلىم سالاسىنا وراسان بولىپ تۇر.

بىرىنشىدەن، دارىندىنىڭ جولىن كولدەنەڭ كوك اتتى كەستى. يا، قانشاما دارىندى بالانى گرانتسىز قالدىرادى. جولىن كەستى. بۇل بولاشاق الدىنداعى قىلمىس ەكەنىن سەزىنەتىن جۇرت بولماي تۇر قازىرگە.

ەكىنشىدەن, ءبىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى ءشىرىتتى. بىلىم سالاسىنداعى تازا وتەتىن قانشاما جاس ۇرپاقتىڭ ءبىلىمىن ولشەيتىن بايگەلەردىڭ ءبارىنىڭ قۇنىن تۇسىرۋدە. بۇل عىلىم جولىنا تۇسكىسى كەلىپ، ءوز ەڭبەگىمەن ىزدەنەتىن ۇرپاققا تەرىس ۇگىت بەرىپ، قۇلشىنىسىن ازايتىپ بارادى.

ۇشىنشىدەن, بىلىمدە باسەكە، باسەكەدە ادىلەتتىلىك بولماي، عىلىم دامىمايدى.ۇرپاقتىڭ، جاس وركەننىڭ بويىنداعى ءادىل ىزدەنىمپازدىقتى دامىتپاي، ەل ەرتەڭى، ۇلتتىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر. سوندىقتان بۇل سەكىلدى جالعان «تۇلپارلاردى» ۋاقىتىندا تىزگىندەپ العان دۇرىس.

تورتىنشىدەن, دوسقا كۇلكى، دۇشپانعا تابا. «حالىقارالىق» دەپ اتالاتىن قانشاما جوبادا ەلدىڭ ەكونوميكاسى وزگەنىڭ قامباسىنا قۇيىلۋدا. ءبىر جۇلدەنى ساتىپ اكەلۋ ءۇشىن وزگە جۇرتتىڭ قازىناسىنا مىڭداعان دوللاردى تولتىرىپ جاتىرمىز. بۇل، ەل ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن بەرۋمەن قاتار، ەلدىڭ وزگە مەملەكەتتەر الدىنداعى بەدەلىن تۇسىرەرى حاق.

بەسىنشىدەن، سىنىقتان باسقانىڭ ءبارى جۇعادى. بۇل دەرتتىڭ اسقىنعانى سونشالىق، باسقا ەمەس، باستاۋىشتىڭ بالاسىنا عىلىمي جوبا جازدىرۋ بەلەڭ الدى. بەسىكتەن بەلى جاڭا شىعىپ، وڭ مەن سولىن تولىق ايىرا المايتىن بالانى زەرتتەۋشى ەتۋ نە كەرەك؟ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا جاساندىلىق ۇيالاتۋ قاسىرەتتىڭ باستاۋى بولماق.

بالىق باسىنان ءشىريدى. عىلىمي جوبا جاس عالىمداردى ەمەس، جاس جەمقورلاردى دايىندايدى دەمەسكە شارا جوق. ءبىلىم سالاسىنىڭ باستاۋى بولعان مەكتەپتەن باستالعان بۇل جالعان عىلىم ەلىمىزدى جاۋلاماسىن، ۇرپاق ساناسىن ۋلاماسىن دەسەك، وسىنداي وتىرىك عۇلامالاردى ەر جەتكىزەتىن ءبىلىم سالاسىنداعى بيزنەس جوبالاردىڭ كوزىن جوعالتۋ – سالا ماماندارىنىڭ موينىنداعى امانات. «قوي ىشىنە جاسىرىنعان تۇيەدەي» بولىپ تۇرعان ءبىلىم سالاسىنداعى بۇل كىناراتتاردى كورەتىن كوز بولعانىمەن، ورنىنا كەلتىرىپ، قازاق قوعامىنا ساۋاتسىز مامانداردىڭ قۇمىرسقاداي قاپتاۋىنا قارسى كەلەر قاھارمان تابىلا قويار ما ەكەن؟ ول جاعى بەيمالىم…

2014 جىلى ءcاۋىر

1801 رەت جالپى وقىلدى 24 رەت بۇگىن وقىلدى
No votes yet.
Please wait...

دوباۆيت كوممەنتاري

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *