ءتۇس (ساتيرالىق اڭگىمە)

ۇشاق تەرەزەسىنەن سىرتقا كوز تاستاپ وتىرمىن، شەكسىز كەڭىستىك، شەبەر جاراتىلىس، قۇس بوپ ۇشقىڭ كەلەدى. قيالداپ وتىرىپ قالعىپ كەتىپپىن. ءوزىم كەڭىستىكتە ەمەس، قيالىم كەڭىستىككە ۇشقان سەكىلدى. ءتۇس كورىپ كەتىپپىن…

(ەسكەرتۋ، بۇل بەيبىت سارىبايدىڭ ساتيراسى ەمەس، اياتجان احمەتجاننىڭ شىن ءتۇسى. بەيبىت اعاعا ەلىكتەۋ دە، وي ۇرلاۋ دا ەمەس. جاي كورگەن ءتۇستى كوز الدىعا كەلتىرۋ).

بەيبىت اعا، پرەزيدەنت پەن پرەمەردىڭ الدىندا شاي ءىشىپ، قابىلداۋىندا  حالىقتىڭ ءسوزىن سويلەپ وتىرسا، مەنىكى ءسال باسقاشالاۋ.

ۇستىمدە كوك كوستيۋم، موينىمدا گالستۋك، قولىمدا پاپكا، شاشىمدى بولات جامىشوۆشە تاقىرلاپ قىردىرىپپىن، كەۋدەمدە «ستاتيسكا اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى» دەگەن شەنىم جازۋلى شەنەۋنيك بوپ شىعا كەلىپپىن.

باعىتىم – پارلامەنت ءۇيى، مىندەتىم – حالىق قالاۋلىلارىنىڭ الدىندا ەسەپ بەرۋ. تاقىرىبىم: «ەلىمىزدەگى حالىق ساناعى جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءاحۋالى».

پارلامەنت دەپۋتاتتارى جيىلىپ العان، مەنى كۇتىپ وتىر، كىرىپ باردىم دا وزىمە ارنالعان ميكروفون الدىنا بارىپ دەپۋتاتتارعا قارسى قاراپ وتىردىم، ءبىر ءتۇرلى ىڭعايسىز، باسىم توڭىپ تۇرعان سەكىلدى.

شىنىمەن، دەپۋتاتتار ەمەس، حالىق قالاۋلىلارى سەكىلدى كورىندى ماعان، يگى جاقسى مەن جايساڭداردىڭ اراسىنا كەلگەندەي سەزىنىپ كەتتىم. تۋرا ورتادا اقىن مۇحتار اعا شاحانوۆ، قاسىندا جىراۋ بەكبولات اعا تىلەۋحان، ودان ارى قاراي ايتىسكەر ايبەك اعا قاليەۆ، ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم، جازۋشى دۋمان رامازان، اقىن داۋلەتكەرەي كاپ، تاعى باسقا كىلەڭ بۇگىنگىنىڭ عۇلامالارى، ءماجىلىس سپيكەرى، ساياساتكەر، الاشتانۋشى عالىم ەرلان قارين.

ءبىر قاراسام، ىشىندە مەنىڭ دوسىم، ەشكىمگە تانىمال ەمەس حيميك نۇرباي نۇرساپا وتىر.

– ەي، سەن نەعىپ وتىرسىڭ مۇندا؟ – دەگەندەي يەگىمدى كوتەرىپ ەم،

– ارتىنان سويلەسەمىز، باستاي بەر، اعالار مانادان كۇتىپ وتىر، — دەگەندەي ءبىر نارسەنى ول دا ىمدادى.
مەن باستاپ كەتتىم.

– قادىرلى حالىق قالاۋلىلارى! قۇرمەتتى پارلامەنت توراعاسى ەرلان تىنىمبايۇلى، – دەپ كەزەك-كەزەك قاراپ، جوتكىرىنىپ الدىم دا، قاعازىما قاراپ وقىپ كەتتىم.

– ەلىمىزدەگى 2019 جىلى جۇرگىزىلگەن سوڭعى ساناققا نەگىزدەلگەندە، استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ جان سانى 2,5 ميليوننان استى، ال، قالعان ون ءتورت وبلىستىڭ ورتالىقتارىنىڭ ەڭ ۇلكەنى شىمكەنتتە 2 ميلليونعا جۋىقتاعان، ەڭ كىشىسى قىزىلوردا قالاسىندا 1,2 ميلليون. ال، ەكىنشى دەڭگەيلى تۇركىستان، سەمەي، ارقالىق، جەزقازعان، تەمىرتاۋ، بايقوڭىر جانە جاڭاوزەن قالالارىندا 600-700 مىڭنىڭ اراسىندا. قالعان ون بەس ميليوننان استام حالىق اۋىلدار مەن مونو قالالاردىڭ تۇرعىندارى بوپ سانالادى. ساناق كوميتەتىنىڭ سوڭعى بەرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قازاقستان حالقىنىڭ قازىرگى جان سانى 42 ميلليون 128 مىڭ 312 ادام، بۇنىڭ ىشىندە 93 % -ى قازاقتار، 4,1 % — ى ءوزىمىزدىڭ تۇركى تەكتەس تۋىسقان ۇلتتار، 2,3 % — ى — سلاۆيان تەكتەس ۇلتتار، قالعان 0,6 % -ن باسقا ەتنوستار مەن ۇلىستار قۇرايدى.

2010 جىلى ىسكە قوسىلعان استانا — بۋراباي 260 كم — لىك جولىنا قوسا ساناعاندا جوعارى قارقىندى، ءبىر باعىتتا ءۇش ماشينا ەمىن — ەركىن قاتىنايتىن اۆتوجولدىڭ ۇزىندىعى — 23 مىڭ 780 كم. بۇل الداعى جىلدارى اۋىلداردى تولىق قامتيدى دەپ كۇتىلۋدە.

ال، ءبىلىم بەرۋ ىسىنە كوشسەك، مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ەڭ ۇلكەن بولىگى وسى سالاعا جۇمسالىپ، بۇل كۇنى ەكى اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيتىن ەل كولەمىندە ءۇش مەكتەپ قالدى، جارتى جىلدا ولاردا ءبىر اۋىسىمعا كوشۋى ءۇشىن جاڭا مەكتەپتەر سالىنۋدا. ەلىمىز بويىنشا ورىس تىلىندە وقىتاتىن — بەس، اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن – ءۇش مەكتەپ بار، قالعانى — قازاق تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەر. ءبىلىم بەرۋ كورسەتكىشى بويىنشا، سوڭعى ءۇش جىلدا الەم بويىنشا الدىڭعى ۇشتىكتەمىز.

ال، حالىقتىڭ جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى — 0,01 %، ونىڭ ءوزى بالا كۇتىمىندەگى ايەلدەر. ەلىمىزدىڭ مەديتسيناداعى جەتكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ارقاسىندا حالىقتىڭ ورتاشا جاسى سوڭعى ون جىلدا ون جاسقا ۇزاردى. الەۋمەتتىك سالاداعى ماسەلەلەر تولىق شەشىلىپ، حالىق تولىق باسپانامەن قامتىلعاندىقتان، بۇرىنعى ءۇي جالداپ اقشا تاباتىندار بۇل كۇندەرى پاتەرلەرىن ەلىمىزگە كەلگەن قانداستارعا سىيعا تارتىپ جاتىر. حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى الەمدىك الدىڭعى وندىققا تابان تىرەدىك»، – دەپ ۇزاق سويلەپ بارىپ، بايانداما ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ 2023 جىلى 8 جەلتوقساندا وتكەن قورىتىندى وتىرىسىنداعى ناقتىلانعان قۇجاتتار بويىنشا دايىندالدى، اگەنتتىك توراعاسى جاقسىلىق ورىنباسار، 2023 جىل 20 جەلتوقسان.

جاقسىلىق ورىنباسار، ويباي، ماسقارا ءالى دە سىبايلاستىقتى قويماپپىز-اۋ، باستىعىم ەسكى دوسىم ەكەن عوي، مەنىڭ دوسىم كەزىندەگى ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى مارچەنكو سەكىلدى دوكەي-اۋ شاماسى، ماجىلىسكە ورىنباسارلارىن جۇمساپ قويىپ، ءوزى قىزىق كورىپ وتىرا بەرەتىن — دەپ ءسۇرىپ كەتكەن قيالىمدى مۇحتار اعا بۇزدى.

– قالقام، اياتجان ءىنىم، ءبىزدى ءبىر قۋانتىپ تاستادىڭ، مىڭ راحمەت. قۇرمەتتى ارىپتەستەر، مەنىڭ جاسىم بولسا سەكسەندە، مەنىڭ ارمانىم وسى ەدى عوي، مەنىڭ ايقايىم وسى كۇن ءۇشىن ەدى عوي، ەندى مەن قۇرمەتتى زەينەتكەرلىككە كەتەيىن، ساياسي ەمەس، تۇنىق پوەزيامدى جازىپ دەم الايىن، – دەدى.
ءبارىنىڭ ءجۇزى ماناعىداي ەمەس، كۇلىمدەپ وتىر.
ءسوزدى بەكبولات اعا ءىلىپ اكەتتى:

– اسسالاۋماعالەيكۋم، قۇرمەتتى ارىپتەستەر! شۇكىر، شۇكىر، وسىنىڭ بارىنە سابىرمەن جەتتىك، ساليقالى ساياساتپەن جەتتىك. «نۇرلى جولمەن» جەتتىك، الداعى كۇندەرگە دە اللا بەرەكەسىن بەرسىن. ەندى، اللا قالاسا، مادەنيەت سالاسى تۋرالى دا جاقسى جاڭالىق كۇتەمىز، الەمدىك تەلەارنالاردان ءبىزدىڭ كينوسەريالدارىمىزعا تاپسىرىستار قابىلدايمىز، – دەپ تەزدەتىپ سويلەپ، يەگىن ءبىر سيپاپ قويدى.

ارت جاقتا وتىرعان مۇرات ابەنوۆ اڭگىمەگە باس اۋىرتقىسى كەلمەگەندەي، قولىنداعى «ايفون 12+»-پەن سەلفي جاساپ، سۋرەتكە ءتۇسىپ وتىرعانىن كوزىم شالدى. بالكىم، ينستاگرامعا سۋرەت سالىپ وتىرعان شىعار، ونىڭ ينستاگرامىندا بەس مىڭ وقىرمانى، ەلۋ مىڭ سۋرەتى بار ادام عوي، اركىم ءوز دەڭگەيىنەن حابار بەرەدى عوي، – دەپ ويلاعان بولار، بارشاسى ەلەمەدى. كەلەسى ءسوزدى ايدوس سارىم باستادى:

– نەگىزىندە الاش ارمانداعان، ءبىز ءتىرى بولۋىمىز كەرەك، ءتىرى بولۋ ءۇشىن ءىرى بولۋىمىز كەرەك دەگەن، ءىرى كۇنگە، حالقىمىزدىڭ ساپاسى مەن سانى قالىپقا تۇسكەن تاماشا كۇنگە ەندى كەلدىك، مەن ەندى انا ءامىرجان قوسانوۆ اعامىزعا حابارلاسايىن، ەندى بىزگە وپپوزيتسيا كەرەك ەمەس، ەندى كەلسىن قاتارعا، ول كىسىلەر باس اۋىرتاتىن دۇنيە قالمادى، – دەدى. ءماجىلىس سپيكەرى دە ماقۇلداعانداي باس يزەدى دە، باعانادان جىميىپ وتىرعان ايبەك اعاعا قاراپ،

– ايەكە، جىميىپ وتىرعانىڭىزعا قاراعاندا بىردەمە دەگىڭىز كەپ وتىر-اۋ، – دەپ ەدى، ايەكەڭ كۇلدى دە:
– باياعىدا الگى بالعىنبەك دوسىم «حالىقتىڭ جاعدايى جاقسارسا ەگەر،

ايبەكتىڭ ايتىستارى ناشارلايدى» دەپ ەدى، — سول زامان كەلدى، ماعان ەندى ايتىسپەن قوشتاسۋ كەرەك، ايتىستىڭ اسان قايعىسى اتانىپ، ەندى ايتاتىن پروبلەما جوق بولدى عوي»، – دەپ ەدى، ايتىستىڭ باسى قاسىندا ءبىراز جۇرگەن بەكەڭ:
– دۇرىس، ايتىس ەندى ەلدىكتى، بىرلىكتى، ىنتىماقتى جىرلاۋ كەرەك، ءتاۋبا، شۇكىر! – دەدى. اڭگىمەنىڭ باسقا ارناعا بۇرىلىپ، رەسمي جينالىستىڭ بەيرەسمي ارناعا بۇرىلىپ بارا جاتقانىن سەزگەن ەرلان قارين:

– ءجا، ارىپتەستەر! قۇرمەتتى ورىنباسار توراعا اياتجان مىرزا، قورىتا كەلگەندە، – دەي بەرگەندە، «اياتجان، تۇر، كەلدىك، تۇر!» — دەپ، قاسىمداعى ساپارلاسىم تۇرتكەندە:

– قورىتىندىسىن تىڭدايىق تا، قورىتىندىسىن، – دەپپىن شوشىعان مەن اتىپ تۇرىپ، — ەە، حالىق سانى ءبارىن شەشەر ەدى، تىم بولماعاندا حالىق سانى ءتۇس ەمەس، ءوڭ بولسايشى، التى جىلدان سوڭ، – دەپ كۇرسىندىم. نە ايتىپ كەتكەنىمدى تۇسىنبەي قالعان دوسىم ءتۇسىمدى سۇرادى، مەن باياندادىم.

ءيا، باياعى بابالارىمىز حالىقتىڭ ۇساقتاعانىن كورسە، ءبىز ىرىلەگەنىن كوردىك. اللا قايىرىن بەرسىن!

2014 جىلى، قاراشا

چەحيا

1834 رەت جالپى وقىلدى 3 رەت بۇگىن وقىلدى
No votes yet.
Please wait...

دوباۆيت كوممەنتاري

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *