BİRİNŞİ BÖLİM. ŞERİMDİ QOZĞA…

 

 E-e, MENİÑ TUĞAN JERİM…

 

E-e, meniñ tuğan jerim

Twlparlar kezgen meken eñ,

Balalıq şağım sende ötti.

Qazaqpen qaysar etene eñ,

Ol künder qayta kelmes-ti.

 

Qar bastı qaysar Hantäñir,

Besigimdi terbetti.

Wlıñ seni añsap jür,

Bozbalañ bügin er jetti.

 

Közimde ıstıq köruşi ed,

Tauıñnıñ añsap bwlağın.

Qalada jürsem keluşi ed,

Maysaña bir sät qwlağım.

 

Amal qanşa bwl küni,

Jılılıq sende azayğan.

Qazaqi dästür tirligi,

Qısıq közden jaza alğan.

 

Jeriñdi tulaq etipti,

Janar dep em jwldızıñ.

Bwlağıñdı bılğap ketipti,

Susap kelgen sumwrın.

 

Kökoray şalğın bel qayda,

Kösilip kökpar tartatın.

Nar twlğalı er qayda,

Elim senim artatın.

 

Kökeyde öşpes sağınış,

Özgede otar qalğan jer.

Balañnan sälem alıp wş,

Babam asır salğan jer.

 

*** *** ***

 

Erkime könşi, ey ömir,

Körsetpey mağan tüz qılıq.

Oylama äste bey köñil,

Künderdiñ bäri ızğırıq.

 

Keş batqanda qızarıp,

Tañ atadı dep kütemin.

Bar küniñ de bir parıq,

Tabarmın bir kün kilt emin.

 

Salsañ da qanşa sarsañğa,

Boyımda jatar bir minez.

Şarşama, janım, şarşama,

Ayaqtar bir kün küzgi lez.

 

Atadı wzaq sartañ da,

Mezgilinen äste wzama.

Örşil minez är tañda,

Jigerinen äntek susamas.

 

Qaytpas köñil bir tilek.

Men dep keledi bilemin.

Dürsildegen bir jürek,

Kön dep soğar birer ün.

 

Janıña balar bireu sın,

Alıstap keter bilemin.

Dwşpan bolğan bireudiñ,

Wstattıñ key sät bilegin.

 

Üdere köşip, ey ömir,

Käriñdi tökpe bir mağan.

Mendegi asau bir köñil,

Minezimdi äste wrlaman.

 

Arınıñdı bas, ey ömir,

Sıylama ömir küreñin.

Qinasañ da bir ömir,

Selt etpeydi jüregim.

 

SAĞINIŞ

 

Qırat kezip men jürmin, köktem kelip,

Kök şöpti iiskeymin ökpem keuip.

Jür edi jüregimde bir sağınış,

Ğaşıqtıq dertinen de öktem kelip.

 

Auıl iisin sezem men qırattardan,

Sekildi balalıqtan sır aqtarğan.

Qırat kezsem elesteydi anamnıñ,

Beynesi, men ketkende jılap qalğan.

 

Qırattardan tınıstı keñ alasın,

Samalımen kögaldıñ demalatın.

Asığın balalardıñ ap qaşatın,

Oyıma tüse berer boz bala kün.

 

Bwl küni tek sağınış bola alatın,

Qadirine jetpeytin onıñ är kim.

Auıl dese appaq qwrt tüyip bergen,

Äjemniñ aq jaulığı oralatın.

 

Sağındım qımız işer auılımdı,

Kökke aunap qwratın sauığımdı.

Şalşıqtardı aynalıp köp kezemin,

Sağınıp sirkiregen jauınımdı.

 

Jeteginde jelpinip asıl arman,

Talpınıp asıp kelem asulardan.

Kökpar tartıp, qozı quıp, gül teretin.

Auılımdı sağındım jasıl orman.

 

 OY – HOY, KÖKTEM

 

Jap-jaña bir jayqalğan köktem keldi,

Jap-jasıl bürşik jarıp kök teregi.

Balausalar kök maysa bökterdegi,

Sibirdiñ suığınan seskenedi.

 

Köktem – jarqın, quanış köp keledi,

Şabıtsız jandardı bek jek köredi.

Aqqan señder aşumen jöñkiledi,

Jılılıqqa bar sekildi ökpeleri.

 

Köktem ayı sezimniñ bal däm ayı,

Bar tirşilik sekildi qamdanadı.

Wyqıda wzaq jatqan jas jürekter,

Päk swlulıq körgendey tañdanadı.

 

Tañdanadı,

Swlulıqqa sezimmen barmağanı,

Key jandar keşigedi,

Atar dep tañdar äli.

Bau-baqta qwstar sayrap äbigerde,

Wyqıda bar ma jatqan degendey jandar äli.

 

Qıratqa köp boldı bir barmağalı,

Köp jandar kök qıratqa tañdanadı.

Eñbekşiler eñbegimen tınıs almas,

Eñbegimen tolatın qambaları.

 

Oy-hoy köktem,

Bar tirşilik senimen bastaladı,

Qosılar ğaşıqtardıñ bastar äli,

Aptabımen qızdırar qızdarmenen,

Kün tüsken küngeydegi tastar äli.

 

ŞEKARA

 

Bwl bir sezim ğajayıp tañ sezimi,

Sağınıştan jaralğan jan sezimi.

Ayday jarıq körindi aldıñğı aumaq,

Neler alıp eljiretken sal-serini.

 

Sol kezde oyım qaptı bir aumağan,

Tuğan jerde degendey jılu mağan.

Şekaranıñ şeti de şeşilmegen,

Äz dalamda bazbireu wrandağan.

 

Qarama artqa!

Sol – suıq ölke,

Wlılardıñ ketken jer köbi erte.

«Soñğı ökimi» kesilip Qajığwmarğa,

Bostandıqtan qiıldı san mıñ erke.

 

Tospasa eger arasın şekara ğıp,

Jazıqsız jazalanbas neler alıp.

Bandı bolıp batır Ospan tauda,

Bala-şağa şulamas üyde qalıp.

 

Şekara bwl at taqqan basqa qılıp,

Özdi-özinen jibergen jasqandırıp.

Otan üşin şığarğan san mıñ küres,

Bandı bolıp şığarğan joq basqa bülik.

 

Tañjarıqta tamsanıp taudan asıp,

Qazaq degen boydağı qanğa basıp.

Qaşqın bolıp san märte qaşpas edi,

Ajal degen qauippen aralasıp.

 

Şekara şığarğan qılmıstı etip,

Talay bozdaq amalsız jımısqı ötip,

Talaylardıñ aytarı işte qalıp,

Qan şığarmay jibergen tilin kesip.

 

Kep twrmın,

Şekaradan men de ötemin,

Eşkimmen de demeymin sen desemin.

Qazaqı qanım tasıp ötip kelem,

Äytpese tarılğan joq keñ tösegim.

 

Jina oyıñdı!

Basqalı twrsıñ bir qadam,

Bolğalı twrsıñ, nağız qazaq bir adam.

Qazaq jeri şabıttıñ keñ dalası,

Tuadı şabıt tolğanıp deseñ jır jazam.

Basıñdı köter, alğa qaray bir qadam,

Kütip twr seni atañ şapqan qır dalañ…

 

MEN TUĞAN JER…

 

Men tuğan jer – Hantäñirdiñ bökteri edi,

Bir samal jel betimnen öpken edi.

Tauğa qarap wlitın tau wlımın,

Tau iisi mwrnıma köp keledi.

 

Men tuğan el – tekti el edi,

Kindigimdi bir äje kesken edi.

Tauın böri, dalasın qwlan kezgen,

Baurayı Hantäñirdiñ bek keñ edi.

 

Men tuğan jer – Tekestiñ örgi añğarı,

Töskeyinde tört tülik tolğan malı.

Tösinde jır tolğağan qazağımnıñ,

Ködektey köp zañğarı.

 

Men tuğan jer – eki taudıñ arası edi,

Qazaqtıñ qara ormandı dalası edi.

Äy, endi oynamaydı-au sol dalada,

Qazaqtıñ qazaq bolıp balası endi.

 

Men tuğan jer – özgeniñ otarı edi,

Bolaşağı qauippen qatar edi.

Qısıq közder iemdendi şatqalıñdı,

Qıtaylanıp amal ne jatar endi.

 

Eş künäsiz keude kerip dala jatır,

Ör tabiğat öz öşin aladı aqır.

Astı-üsti qoparılğan qayran dala,

Bwl künderi tarılıp bara jatır.

 

ŞERİMDİ QOZĞA…

Şerimdi qozğa keñ dala,

Meniñ mwñım sen ğana,

Eñsemdi meniñ köterşi,

Esinep jatqan en dala.

 

Dala senen qozdaydı än,

Adamnan äste ozbaydı añ,

Dertimdey meniñ tilimdep,

Tösiñdi tilip jol qazğan.

 

Sendegi twñğiıq nu orman,

Mendegi aumas qiyaldan,

Sende jınıs şwbalğan,

Tausılmas mende bir arman.

 

Guildep soğar sende jel,

Ösek qwmar mende de el,

Bizde äure pendeler,

Qamıqpaydı sende bel.

 

Türlenter äsem şöp-güldi,

Minezi asau ötkir-di,

Mendegi jastıq sekildi,

Sendegi jañbır ötkinşi.

 

Şımşımdap şerdi qozğasın,

Wqsamaytın sazğa şın,

Möldiregen tañğı şıq,

Körsetpey jılar köz jasım.

BEYMAZA

 

Daladan tınısıñ tarılğan,

Pendeni quğan dañğaza.

Keñdikten äsem ayırlğan,

Şuılğa tolğan beymaza,

 

Keñdigiñdi sezbey men jürmin,

Kemdigim şığar bälkim bwl,

Özimdi aldap sendirdim,

Basım tasqa timey bir.

 

Köşpendi wrpağı bolsamda,

Kösilip kökpar tartpadım,

Auılda tuıp tolsamda,

Kök şalğında jatpadım.

 

Tirlik edi bwl netken,

Teginen tekti jeringen,

Jetimsirep kün keşken,

Jersine almay jerin keñ.

 

*** *** ***

 

Mañğazdau edi mañ dala,

Mahabbat sırın şertetin,

Qoltıqtasıp boz bala,

Qıdıruşı edik kelse tün,

 

E, balalıq bal minez,

Eseyiuge asıqqan,

Bökteretin boydı ilez,

Boydan böten tasıp qan.

 

Äkem qasına ertetin,

Äñgime aytıp wzaq bir,

Köremiz dep el şetin,

Ketetinbiz wzap bir.

 

Iisi bügin tım alıs,

Jusanı häm arşası,

Tüsiniksiz bir jarıs,

Sağım boldı barşası.

 

Tuğan jer ätteñ sağınış,

Jürekte qalğan dert sındı,

Ayap bir ketem är uıs,

Art jaqta qalğan öskindi.

 

*** *** ***

Bwlaqtıñ suı möldir ed(i),

Jağası qwraq jamılğan.

Jüregim twradı eljirep,

Tätti küy tusa ağınnan.

 

Twlpardan tuar ör tilek,

Qazaqı qannan tabılğan.

Beyädep qılıq ersi dep,

Ata-saltqa bağınğan.

 

Auıldıñ halqı aq edil,

Şayın da sıylar etin de.

Balalıqtıñ bir mäni edi.

Köñilden keruen köşude.

 

Äsem de, äsem tau qayda,

Atpenen jürip aralar.

Tirlik dep jürip qalada,

Ruhani boldıq jaradar.

 

Qoğamnan ketti jılılıq,

Wltıma bolsın Alla jar.

Kündizdiñ özi ızğırıq,

Tünmenen bolğan barabar.

 

Bwyıqsa boran qwm wlıp,

Qayğırıp jortar qaranar.

Sağındım aqqu swlulıq,

Aq aydınında taranar.

 

*** *** ***

 

Qañtarıp mama ağaşta qarakerdi,

Qayteyin meniñ ruhım qalada öldi,

Äjesin elestetip mwrajaydan,

Atasın älimsinbes sana keldi.

 

Qalada öldi, boydağı arda kileñ,

Qanağat ayta almastan barğa bilem,

Twlpardıñ türin zerttep nemere jür,

Minilmey atadan soñ arda küreñ.

 

Arnasınan adasqan tasqın sındı,

Topıraq dene nesine tasqa wmtıldı,

Atbeginiñ wrpağı adasıp jür,

Twlpar dep tamsanıp tas müsindi.

 

*** *** ***

 

E, qala, tağı da keldi bir köktem,

Kök şalğın tartıp bürlep keñ,

Silkinşi sen dalanıñ eli sekildi,

Beyqamdıq edi bwl netken.

 

Auılda twrsam demes em alasa twram,

Tañğı auamen täp-tätti talasa twram,

Tamaşasınan ayırğan tätti elesimdi,

Ädirä qalsın tirligiñ alaspıran.

 

EGİZ TAĞDIR

 

Jaqpar tastardı jılğalap,

Sıldırap ağatın bir bwlaq,

Tap-tastay suı möp-möldir,

Sezimimdi jatatın wrlap ap.

 

Əjesine asılğan baladay,

Qorşağan samırsın, qarağay,

Kerbezdenip jatatın özinşe,

Özektegi qas swluğa qaramay.

 

Tamşısı jatatın tastı jarıp,

Qaysarlığı bolatın bastı bağıt,

Ol kezde bwlqınıp men de tentek,

Basına tüspegen bas bwğalıq,

 

Balalıq mahabbatım sekildi,

Sıylaytın sezim ne türli,

Jüregime jılı tiip jatatın,

Titirkentip jatsa da suı betimdi.

 

Men onı süyetinmin keşudi,

Rahattana jiyarday esimdi,

Elestete almadım eşqaşan,

Dəl bwlay alıstap ketudi.

 

Jıl aunap ketkenşe bertingi,

Jürektegi basarday örtimdi,

Emdeytinmin suına jatıp ap,

Balalıq ötirik dertimdi.

 

Ol bwlaq bwl küni alıs tım,

Betindey bara almas ğarıştıñ,

Eseyip eldi oylar şağımda,

Sanadağı sağınışpen alıstım.

 

Sol suday «tap-tastay» jüregi,

Näp-näzik süykimdi bilegi,

Sol bwlaq sekildi bir swlu,

Meniñ süyetinimdi biledi.

 

Qara oramanday qos bwrım,

Toltırıp köñil bostığın,

Sol bwlaqtı eske sap,

Sol swlu mağan dos bügin.

 

Bwlaqtan ketsem alıstap,

Esimde äli tanıs baq,

Bäri de solay ketedi,

Uaqıt ömir jarıspaq.

 

Janımnıñ jalğız jazığı,

Jıraqta eldiñ qazığı,

Swlu men bwlaq bir wğım,

Egiz tağdır anığı…

 

*** *** ***

 

Mektep jüregi keudesinde wstazdıñ,

Qolıma keleşegiñdi wstadım,

Wstaz degen jügimnen qorqam,

Tüsine almas qadirimdi tıs qauım.

 

Adamdıq arım perişte aldında,

Sınalıp jatatın minsiz qalpında,

Sezinem ərbir qadamnıñ jügin,

Elimniñ erteñi səuleli jadımda.

 

Moyında, meyli, silki ber qolıñdı,

Bögeme meniñ wstazdıq jolımdı.

Azamat bolğanda sezersiñ, bälkim,

Köp adam sezbeytin közdegi mwñımdı.

 

Wstazdıñ seze almay wlılığın əbden.

Mına qoğam əumeserlendi-au, ətteñ,

Halin tüsinbey jankeşti jwrttıñ,

Azıp ketersiñ osınau dertten.

 

Deñgeyge jetse de daua darımas,

Aza ber deuge auzım da barmas.

Adamdıq qwnım boyımda twrğanda,

Wstazdıq salauat sanamnan qalmas.

 

ŞARASIZDIQ

 

Tirliktiñ eñ qiını şarasızdıq,

Terime sıya almaymın alaswrıp,

İşten tınıp qansırap jürek jatır,

Basın şayqap jılaydı balausa ümit!

 

Wstazdıq silap edi wstamdılıq,

Basımdı idirdi me bir əñgüdik,

Qoy qozdap jatqan kezde mamırajay,

Bir bülikti saldı ma jılan kirip!

 

Dos ta sonday bwl küni qas ta sonday,

Qos janarğa erik berdik qoştasa almay,

Kirşiksiz bolsa da küybeñ tirlik,

Jalañ ayaq otırmın şoq basa almay!

 

TEÑSİZDİK

 

Ğwmır mınau mügedek, kem aqıl,

Bola almaydı panasızğa janaşır,

Jigerine qwm qwyatın pendeniñ,

Erkek qwnsız, körinedi ez asıl.

 

Mwñğa ilindi jaysañ qauım, janı izgi,

Talanttar tabandarda janşıldı.

Minezdi men ayırmadı kökbetti,

Qasqırmenen ayırmadı qanşırdı.

 

Köñilge sız, kökeyge şer baylağan,

Opasız zamanağa qor boldı adam,

Sıylastıqtan ayırıp sıywğardı,

Minezdige zaman aqır jol bolmağan.

 

Swm jürek, suıq keude, ıstıq jalın,

Qayteyin jılay almay qıstığamın,

Zamanağa öz əlimşe küş qılamın,

E, zapıran keude loqsı, qwsşı bərin!

Qwsşı bərin, tentek bir küş qılayın!

 

                       TÜNGİ SIR

 

Qarasına mwñ şağıp qarağaydıñ,

Qara tünde qara ormandı aralaymın!

Qap-qara qarsı adımğa qaray almas,

Qara bwlttı aspanğa qaramaymın.

 

Sebezgilep aq jauın adım baylap,

Alıstau qaldı ma auıl-aymaq,

Nesine jabırqau köñil şerli,

Tösine kele almay bauır qalmaq.

 

Töpelep ketpey me silkip jañbır,

Dertimniñ köñildegi qıbın qandır,

Ağaştar baqıttı adamdardan,

Taymaydı tamırınan twğırdan qwr.

 

Düñkildep muzıka, selkildep adamdar,

Selt etip qoymaydı oğan tal…

Sebezgi jañbırmen sırlasqan,

Tek ünsiz jap-jasıl bağandar.

 

Swp-swr bop twrsa da tüngi aspan,

Japıraq samalmen ğana sırlasqan,

Arqamdı süyegen özgeşe aq qayıñ,

Şertedi mağan ğajayıp tıñ dastan…

 

Men emes eles ekildi mına jan,

Äñgime bitpeydi sırlasıp tün auğan.

E, janımnıñ elesi qara orman,

Bizdi egiz etken be bir Allam,

Şığarşı aqındı qwmardan…

 

*** *** ***

 

Bermeseñ bermey-aq qoy jwmısıñdı,

Tarıltpaşı wstazdıq tınısımdı,

Wltımnıñ besiktegi üni sındı,

Wrpaqtıñ qwlağıma üni siñdi.

 

Meniñ mwñım ər wstazdıñ mwñı sındı,

Kündiz bitpes jalğaysıñ tün isiñdi.

Wstazdıq wlağattı tərik etpespin,

Wsınsa da mağan mıñ jwmısıñdı…

 

Isırma Alla bergen ırısımdı,

İlik etip bolmaytın bir isimdi,

Şəkirtimniñ medalına jetpeydi ğoy,

Jiıp berseñ de altın, kümisiñdi.

 

Qoğamğa tastağaysıñ dwrıs ülgi,

Bağamdap ərbir qadam jürisimdi.

Tentektiñ isimenen teris bwrma,

Wstazğa bas ietin wlısımdı.

 

Tospa aldımnan, bögeme tipten meni,

Bəri bir de qolıñnan tük kelmeydi…

Şabıtım tua berer şəkirtterden,

Aq jolına qastandıq istelmeydi…

 

QAS SWLULIQ…

 

Eu, kökmwnar,

Baurayıña tüneyinşi bes kün al,

Emdeyinşi Jürektegi dertti bar,

Kök özenniñ bası tolqıp jatatın,

Kök jaylaudıñ balası edim kök qwmar.

 

Eu, köktwmar,

Jer şarınıñ tağılğan tösine anıq,

Baurayıñnan kök özen esip ağıp,

Bauırıña jatayın bastı süyep,

Babam salğan jorıqtı esime alıp.

 

Ruhım sonda jatar daralanıp,

Babam salğan soqpaqqa baram anıq,

Seniñ qwzar şıñıñnan sekireyin,

Qalsam da, qan josa bop jaralanıp.

 

Bolsa da tänim meniñ jara meyli,

Bir jıluın jüregim alar endi,

Seni tastap Sarıarqağa qalay ketem,

Janımdı qalay emdep jazam endi.

 

Eu, köktomar,

Şiriseñ de baqıtıñ batpan seniñ,

Basıña qorğan bolar asqar seniñ,

Ruhıñdı eşqaşan öltirmeydi,

Keskenmen tamırıñdı tastar seniñ.

 

Eu, kök özen,

Türiñ joq meni asa qattı elegen,

Keskiniñ seniñ kerbez edi ne degen,

Tolqınıñmen barasıñ erkelep bir,

Swlulıqqa qanıp jatır kenezem.

 

Eu, Asqar tau,

Məñgilikke tüner em baurayıña,

Qos tigip, qazan asıp qoynauıña,

Ol baqıt bwyrmaydı mağan biraq,

Babamnıñ jazılğanmen mañdayına.

 

Eh, adamdar,

Arulardı swlu deydi,

Biraq mağan ötirik mwnıñ endi,

Kerbez tau kerilip jatqan kezde,

Qas swludıñ böksesi bilinbeydi…

Jüregi qızğanıştan dirildeydi…

2667 ret jalpı oqıldı 6 ret bügin oqıldı
No votes yet.
Please wait...

Dobavit' kommentariy

Vaş e-mail ne budet opublikovan. Obyazatel'nıe polya pomeçenı *