تابىسقا جەتپەيتىن ادام ءوزىن اقتاپ الاتىن سىلتاۋ تاۋىپ الادى

 مۇعالىم مارتەبەسى، مۇعالىم مۇڭى تۋرالى مۇعالىمنەن ارتىق ەشكىم ايتپايتىن شىعار-اۋ. وسى ۇستانىمدى ۇستانىپ تانىمال ۇستاز، اقىن، جۋرناليست، بلوگەر، «قازبىلىم» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اياتجان احمەتجانمەن از-كەم سۇحباتتاسقان ەدىك. سول سۇحباتتى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز

 ايەكە، 25 جىلدىققا تارتۋ رەتىندە 3 كىتاپ ۇسىنىپسىز. قۇتتى بولسىن. سول ءۇش كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزگەن سوڭ اتبايلارىڭىز دۇنيەگە كەلىپ، اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلىپ جاتىر ەكەن. باۋى بەرىك بولسىن!

— ءاۋمين، راحمەت، سىزبەن ءبىزدى قاۋىشتىرعان وسى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى عوي. تاۋەلسىزدىك ءبىزدىڭ ەلگە ورالۋىمىزعا، وسى ەلدە كوگەرىپ كوكتەۋىمىزگە سەبەپ بولدى. ونى جۇرەكپەن ءسۇيۋ ازاماتتىق پارىزىمىز. بىراق، ءبىز تاۋەلسىز ەلگە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسساق دەپ كەلدىك، ەلدەن ەنشى الساق دەپ كەلگەنىمىز جوق. سول ەلگە كەلگەنىمە 10 جىل تولۋىنا جانە ءوزىمنىڭ 30 جاسقا تولۋىما بايلانىستى وزىمە ءبىر ەسەپ، ەلىمە ءبىر ەسەپ بەرگىم كەلدى. ءبىر جىل بويى جازعان-سىزعانىمدى رەتتەدىم. و باستاعى ماقساتىم 5 كىتاپ بولعان، بىراق كەيبىر سەبەپبەرگە بايلانىستى امالسىز ۇشەۋىن عانا شىعاردىق، قالعانى الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە. ال، وسى قۋانىشقا قاتار كەلگەن اتۇستارىمنىڭ ءومىر ەسىگىن اشۋى اللانىڭ ءبىر بەرگەن سىيى دەپ بىلەم.

ءسىزدى تانىستىرعاندا جۋرناليست، اقىن، بلوگەر، ۇستاز دەپ تانىستىرىپ جاتادى. وسى ماماندىقتاردىڭ ىشىندە قايسىسى جانىڭىزعا جاقىن؟

— مەن ەڭ الدىمەن ۇستازبىن، ۇستازدىق جانىما سونشا جاقىن بولماعاندا، قازاق بالاسىنا دەگەن ماحابباتىم تەرەڭ بولماعاندا مەن مۇلدەم باسقا سالادا ەڭبەك ەتەر ەدىم. جۇرت مەنى باسقا سالاعا قانشا تارتسا دا، ءتىپتى تىزگىندىلەر بۇل سالادان قۋسا دا مەن ءوزىمدى مەكتەپسىز، بالاسىز ەلەستەتە المايمىن. ال، اقىندىق اللادان تۋا ءبىتتى سىي، ولەڭ جازىلمايدى، تۋادى. كەلگەن «تولعاقتى» قايتارا المايسىڭ، ولەڭ ءسابي ومىرگە كەلەدى. ال، جۋرناليستىك، بلوگەرلىك ۇرپاق تاريبيەسى مەن ءبىلىم سالاسىنىڭ قاتپارىن اشۋ ءۇشىن قالام تەربەۋ كەرەك بولدى. كورە-كورە كوسەم بولدى دەگەندەي جازا-جازا، ايتا-ايتا سول كاسىپ ەكىنشى قىرىمىز بولىپ كەتتى. ول شىنى كەرەك، جاناشىرلىقتان تۋعان «دەرت» ەدى. ەندى ودان جازىلماق تا مۇمكىن ەمەس.

مۇعالىم مارتەبەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

— بۇل تەك ءبىر جاقتىڭ عانا تىرلىگىمەن شەشىلمەيدى، تورتتىك بىرىككەندە عانا مۇعالىم مارتەبەسى ارتادى. ول تورتتىك — بيلىك، اقپارات، اتا-انا جانە مۇعالىمنىڭ ءوزى. بيلىككە ياعني، جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەن باستاپ ءبىلىم مينيسترلىگىنە دەيىن مۇعالىمدى ارتىق قاعازباستىلىقتان، ارتىق قولبالا جۇمىستاردان ارىلتۋ كەرەك. مۇعالىمنىڭ مەكتەپتە تازا شىعارماشىلىقپەن جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋى كەرەك. قازىر قۇقىقتىق قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بالا قۇقىعى، اتا-انا قۇقىعى تۋرالى زاڭدار بار كەزدە، مىندەتتى تۇردە مۇعالىمنىڭ مىندەتى، پارىزى، قارىزى، جاۋاپكەرشىلىگى جانە ءوزىن دامىتۋى، بالا الدىنداعى نورما ءبارى-ءبارى قامتىلعان مۇعالىمدەردىڭ قۇقىن قورعايتىن زاڭ كەرەك: ولاي بولماعان كۇندە تالاي دارىندى مۇعالىمدەرىمىز اۋمەسەر اكىمشىلىك پەن تەكسىز تەنتەك بالانىڭ قۇربانىنا اينالىپ كەتكەنىن كوزىمىز كورىپ، قۇلاعىمىز ەستىپ ءجۇر.

اقپارات دەيتىنىمىز، قازىر اقپارات سالاسىن اشتىق پەن تالعامسىزدىق جايلاعان، رەيتينگىنىڭ قۇلى بولىپ — تەك جاماندىق ىزدەپ قوقىستى تۇرتپەكتەپ كەتەتىن ءبىر جاعىمسىز ءۇردىس جاۋلاپ الدى. سول اقپاراتقا ءبىلىم سالاسىنداعى جاماندىقتى تەرە بەرمەي، الەمدىك عىلىم باسەكەلەرىندە اتوي سالعان وقۋشىلار مەن ولاردىڭ باپكەرلەرى تۋرالى، ەلدەگى قاعازبەن ەمەس، بالا تاربيەلەۋدە جەتىستىككە جەتكەن ۇزدىك ۇستازدار تۋرالى كوپتەپ جازۋ كەرەك. تەك جاقسى اقپارات قانا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وسى سالاعا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرادى.

ال، اتا-اناعا «بالاڭا جانىڭ اشىسا، ۇستازىن سىيلا» دەگىم كەلەدى. قازاقتا «سيىر سۋ ىشسە، بۇزاۋ مۇز جالايدى» دەگەن دانالىق بار. اتا-اناسى سىيلاسا عانا، بالاسى ۇستازىن سىيلايدى. ال، اركىم تەك ءوزى سىيلايتىن ادامنان ءتالىم الادى، ءوزى سىيلامايتىن ادام مىڭ ايتسا دا قۇلاقتارىنا ەشتەڭە كىرىپ شىقپايدى. ءتىپتى كەرى اسەر بەرەدى. سول ءۇشىن ءار اتا-اناعا «بالام ادام بولسىن دەسەڭ، ۇستازىن سىيلاسىن» دەگەندى تاعى دا ەسكەرتكىم كەلەدى، بۇعان تاريحتان مىڭداعان مىسال تابۋعا دا بولادى.

ال، ۇستازدار ءۇشىن ەڭ باستى ماسەلە — بىلىكتىلىك بولماعان جەردە مارتەبە كۇتپەي-اق قويسا دا بولادى. ەڭ الدىمەن ءار ۇستاز ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى بولۋى شارت، ونسىز ەشتەڭە مۇمكىن ەمەس. ومىردە تابىسقا جەتە المايتىن ادام عانا كەز كەلگەن ۋاقىتتا ءوزىن اقتاپ الاتىن سىلتاۋ تابادى. ءبىز ۇستاز رەتىندە وتە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك موينىمىزدا ەكەندىگىن، الدىمىزداعى بالانىڭ تاعدىرى قولىمىزدا ەكەنىن سەزىنىپ، بەرۋگە ءتيىستى ءبىلىم مەن تاربيەنى بەرۋىمىز كەرەك. ءبىز ونى بەرە الماساق، دارىندى بالا تاربيەلەي الماساق قوعامدى كىنالاپ جىلاماعان ابزال.

قازىر مەكتەپتە جۇمىس ىستەمەيسىز. مەكتەپتى ساعىناسىز با؟

مەن مەكتەپتەن كەتكەنىممەن بالانىڭ الدىنان كەتكەنىم جوق، ءتىپتى مەكتەپتەن الىس ەمەسپىن، ازىراق ساعاتىم دا بار، مەكتەپتەردىڭ ۇسىنىسىمەن بارىپ، وقۋشىلار مەن ۇستازدارعا ارنالعان ماستەر كلاستار، ترەنينگتەر وتكىزىپ تۇرامىن. ءتىپتى رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ۇسىنىستار تۇسسە، بارىپ شەبەرلىك كۋرس وتكىزىپ جاتىرمىز، سوندىقتان ىشىندە ءجۇرمىز دەپ ايتا الامىن. ءبىر جاعىنان ەركىندىكتىڭ ءوزى شىعارماشىلىق تابىس سىيلاپ جاتىر، تىڭ يدەيالار سىيلاپ جاتىر. قازىر جەكە وزىمدە جۇزگە جۋىق بالا ءتالىم الادى بۇل دا مەكتەپ، بۇل دا جاۋاپكەرشىلىك.

ەرلان ساعاديەۆپەن كەزدەسكەن بلوگەرلەر قاتارىندا بولعانىڭىزدى بىلەمىز. سول كەزدەگى ايتقان ءبىر پىكىرىڭىز ءبىراز تالقىلاۋعا ءتۇسىپ ەدى…

— ءيا، ەرلان كەنجەعاليۇلىمەن ەكى مارتە بلوگەر رەتىندە كەزدەستىم، ەكى رەتىندە دە ايتقان ءبىراز ۇسىنىسىمىزدى قوعام ءار ءتۇرلى قابىلدادى. بىراق، مەن وسى قازاندا قايناپ جۇرگەن، وسى سالانى زەرتتەپ، زەردەلەپ 90-نان استام ماقالا جازعان ادام رەتىندە، ءوزىم ۇستاز رەتىندە ايتامىن. بىلمەي، زەرتتەمەي اسىلىق سويلەۋ ازاماتتىعىما سىن، سول ءۇشىن دە ەڭ الدىمەن قازاق ايتقان «شىمشىق سويسا دا قاساپشى سويسىن» دەگەن تامسىلگە جۇگىنگەن دۇرىس. جالپى ۇسىنىسىمىز از دا بولسا ەسكەرىلىپ جاتىر، بىراق، كورپەگە قاراي كوسىلمەيتىن رەفورمالار شارشاتتى. بۇنى ءالى دە ايتامىز، كوتەرەمىز.

جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنا كوزقاراسىڭىز قانداي؟

— ءبىلىم سالاسىنا رەفورما كەرەك، وعان داۋىم جوق. بىراق قالاي جاڭارتۋدا عوي ماسەلەنىڭ ءبارى! جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى قازىر ءبىرىنشى سىنىپقا عانا قولدانىلۋدا. ءبىراز اقتارىپ كورىپ شىقتىق، ارتىقشىلىعى دا بار، بىراق كەمشىلىگى دە جوق ەمەس. مەن كەز كەلگەن جەردە يدەولوگياسى مەن مۇمكىندىگىنە جۇگىنەمىن، ول جاقتان بىزدە اقساپ تۇرعان، بۋىنى سىقىرلاپ تۇرعان تۇس جەتەرلىك، اتتەڭ…

ال جاڭارتىلىعان ءبىلىم مازمۇنداعى ءارىپ تانىمايتىن بالاعا ءۇش ءتىل ۇيرەتۋ اۋمەسەرلىك، باياعىنىڭ 100 قويدان 120 قوزى الامىز دەيتىن جاعدايى سەكىلدى دۇنيە…

ۇلتتىق يدەولوگيانى ءسىڭىرۋدى مەكتەپتەن باستاۋ كەرەك دەپ سانايسىز با؟ قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسى رەتىندە قانداي يدەولوگيانى الۋعا بولادى؟

— ۇلتتىق يدەولوگيانى مەكتەپتەن ەمەس بەسىكتەن باستاپ ءسىڭىرۋ كەرەك، ودان كەيىن بالاباقشا، ودان كەيىن بارىپ مەكتەپ، ەڭ سوڭىندا قوعام…

شىنى كەرەك، بىزدە بۇگىن يدەولوگيا ماسەلەسىندە ۇرانشىلدىق باسىپ كەتتى. تاربيە مەن ۇراندى شاتاستىرىپ الدىق، مەكتەپتە دە، قوعامدا دا تاربيە دەسە شوۋ مەن شۋ، بوس ءسوز باسىپ كەتتى. يدەولوگيا سوزبەن ەمەس، ىسپەن بولماق كەرەك. ءبىز «جاقسى بول، وتاندى ءسۇي» دەپ مىڭ رەت ايعايلاعانشا وتاندى سۇيگەن ادامنىڭ، قوعامعا ماسىل بولماعان ادامنىڭ تىرلىگىن ىستەيىك. ادام ادامنان ءتالىم، اعاش اعاشتان ماۋە الاتىنىن ۇمىتپايىق. سوزدەن ىسكە اۋىسپاي تاربيەنىڭ ءبارى دالباسا.

ءبىر عۇلامادان «قانداي ادام باقىتتى؟» دەپ سۇراعاندا، «ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى بولعان ادام باقىتتى» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. ءسىز دە ءبىر سوزىڭىزدە «مەن تۋرالى بۇرىنعى ديرەكتورىم «ول مۇعالىم ەمەس، ول فانات ەدى» دەپ باعالاعانىن ايتىپ قالدىڭىز. جالپى فانات بولۋ ءۇشىن، ءوزى سۇيگەن ىسپەن اينالىسۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

— ءوزى سۇيمەگەن سالادا ءجۇرۋ — ءومىردى بوسقا وتكىزۋ دەپ ويلايمىن، ونسىز دا قىسقا عۇمىردى قورشىلىقتا وتكىزۋ. ادامدا ەڭ الدىمەن ءوز ىسىنە دەگەن ادالدىق بولۋ كەرەك، سەن قاي ءىستى ىستەسەڭ دە ودان ناپاقا تاۋىپ كۇن كورىپ، وتباسىڭدى اسىراپ وتىرسىڭ با، وندا سول ىسكە دەگەن ادالدىق پەن جاۋاپكەرشىلىك كەرەك. مەن جالپى جانى قالاماعان ءىستى ىستەپ جۇرە بەرەتىن ادامدى تۇسىنە الماي كەتەتىن شىعارمىن. ال، ۇستازدىقتا جانى قالاماعان ادام تىپتەن جۇرمەۋ كەرەك.

ال شىنايى فانات بولۋ ءۇشىن سول ىستەگەن ءىسىڭىز ءۇشىن وتپەن سۋعا تۇسۋگە دايىن بولۋىڭىز كەرەك. سوندا عانا ول ءىستىڭ شىنايى جەمىسىن كورىپ راحاتىنا باتاسىز، ال ىستەگەن ىسىنەن جەڭىس كورۋ ول ىسكە دەگەن ماحاباتىڭدى ون ەسە ارتتىرادى. سول ماحابباتتان كەيىن سول ءىستىڭ ناعىز شەبەرىنە اينالاسىز، شەبەرىنە اينالعان سوڭ ءلازاتتانىپ ىستەيتىن بولاسىز.

كوبى مۇعالىمدىكتى جانى قالاسا دا، ايلىعى از دەپ باسقا سالاعا كەتىپ جاتادى. وسى تۋرالى ويىڭىز قالاي؟

— مەن وسى نارسەنى قابىلداي المايمىن، مەن جوعارىدا ايتتىم عوي، تابىسقا جەتپەيتىن ادام ءوزىن اقتاپ الاتىن سىلتاۋ تاۋىپ الادى دەپ، بۇل دا سول كادىمگى سىلتاۋ. بۇگىنگى كۇندە اۋىلدىق جەردى بىلمەيمىن، قالالى جەردە بىلىكتى مامانعا سۇرانىس جەتكىلىكتى. بىلىكتى ۇستازداردىڭ تابىسىنىڭ ءتىپتى جوعارى ەكەنىن كوز كورىپ ءجۇر. باستىسى بىلىكتىلىك پەن ىزدەنىستە، ال قارەكەتكە بەرەكەت دەگەن سەكىلدى، ەڭبەككە قاراي تابىس بىزدە بار. ۇستازدىق پەن كۇن كورۋگە دە، بايۋعا دا بولادى، تەك باسەكەگە قابىلەتتى ءھام قارىمدى بولماق كەرەك، زامانعا بەيىمدەلمەك كەرەك.

سۇحباتىڭىزعا راقمەت!

 سۇحباتتاسقان ەرجان ءتالىپ

ziyatker-on.kz

17049 رەت جالپى وقىلدى 13 رەت بۇگىن وقىلدى
No votes yet.
Please wait...

دوباۆيت كوممەنتاري

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *