Tabısqa jetpeytin adam özin aqtap alatın sıltau tauıp aladı

 Mwğalim märtebesi, mwğalim mwñı turalı mwğalimnen artıq eşkim aytpaytın şığar-au. Osı wstanımdı wstanıp tanımal wstaz, aqın, jurnalist, bloger, «Qazbilim» ortalığınıñ direktorı Ayatjan Ahmetjanmen az-kem swhbattasqan edik. Sol swhbattı nazarlarıñızğa wsınamız

 Ayeke, 25 jıldıqqa tartu retinde 3 kitap wsınıpsız. Qwttı bolsın. Sol üş kitaptıñ twsaukeserin ötkizgen soñ atbaylarıñız düniege kelip, aq tüyeniñ qarnı jarılıp jatır eken. Bauı berik bolsın!

— Äumin, rahmet, sizben bizdi qauıştırğan osı täuelsizdiktiñ arqası ğoy. Täuelsizdik bizdiñ elge oraluımızğa, osı elde kögerip kökteuimizge sebep boldı. Onı jürekpen süyu azamattıq parızımız. Biraq, biz täuelsiz elge öz ülesimizdi qossaq dep keldik, elden enşi alsaq dep kelgenimiz joq. Sol elge kelgenime 10 jıl toluına jäne özimniñ 30 jasqa toluıma baylanıstı özime bir esep, elime bir esep bergim keldi. Bir jıl boyı jazğan-sızğanımdı rettedim. O bastağı maqsatım 5 kitap bolğan, biraq keybir sebepberge baylanıstı amalsız üşeuin ğana şığardıq, qalğanı aldağı uaqıttıñ enşisinde. Al, osı quanışqa qatar kelgen atwstarımnıñ ömir esigin aşuı Allanıñ bir bergen sıyı dep bilem.

Sizdi tanıstırğanda jurnalist, aqın, bloger, wstaz dep tanıstırıp jatadı. Osı mamandıqtardıñ işinde qaysısı janıñızğa jaqın?

— Men eñ aldımen wstazbın, wstazdıq janıma sonşa jaqın bolmağanda, qazaq balasına degen mahabbatım tereñ bolmağanda men müldem basqa salada eñbek eter edim. Jwrt meni basqa salağa qanşa tartsa da, tipti tizgindiler bwl saladan qusa da men özimdi mektepsiz, balasız elestete almaymın. Al, aqındıq Alladan tua bitti sıy, öleñ jazılmaydı, tuadı. Kelgen «tolğaqtı» qaytara almaysıñ, öleñ säbi ömirge keledi. Al, jurnalistik, blogerlik wrpaq täribiesi men bilim salasınıñ qatparın aşu üşin qalam terbeu kerek boldı. Köre-köre kösem boldı degendey jaza-jaza, ayta-ayta sol käsip ekinşi qırımız bolıp ketti. Ol şını kerek, janaşırlıqtan tuğan «dert» edi. Endi odan jazılmaq ta mümkin emes.

Mwğalim märtebesin arttıru üşin ne isteu kerek?

— Bwl tek bir jaqtıñ ğana tirligimen şeşilmeydi, törttik birikkende ğana mwğalim märtebesi artadı. Ol törttik — bilik, aqparat, ata-ana jäne mwğalimniñ özi. Bilikke yağni, jergilikti äkimşilikten bastap bilim ministrligine deyin mwğalimdi artıq qağazbastılıqtan, artıq qolbala jwmıstardan arıltu kerek. Mwğalimniñ mektepte taza şığarmaşılıqpen jwmıs isteuine jağday jasauı kerek. Qazir qwqıqtıq qoğamda ömir sürip jatırmız. Bala qwqığı, ata-ana qwqığı turalı zañdar bar kezde, mindetti türde mwğalimniñ mindeti, parızı, qarızı, jauapkerşiligi jäne özin damıtuı, bala aldındağı norma bäri-bäri qamtılğan mwğalimderdiñ qwqın qorğaytın zañ kerek: Olay bolmağan künde talay darındı mwğalimderimiz äumeser äkimşilik pen teksiz tentek balanıñ qwrbanına aynalıp ketkenin közimiz körip, qwlağımız estip jür.

Aqparat deytinimiz, qazir aqparat salasın aştıq pen talğamsızdıq jaylağan, reytinginiñ qwlı bolıp — tek jamandıq izdep qoqıstı türtpektep ketetin bir jağımsız ürdis jaulap aldı. Sol aqparatqa bilim salasındağı jamandıqtı tere bermey, älemdik ğılım bäsekelerinde atoy salğan oquşılar men olardıñ bapkerleri turalı, eldegi qağazben emes, bala tärbieleude jetistikke jetken üzdik wstazdar turalı köptep jazu kerek. Tek jaqsı aqparat qana öskeleñ wrpaqtıñ osı salağa qızığuşılığın arttıradı.

Al, ata-anağa «balaña janıñ aşısa, wstazın sıyla» degim keledi. Qazaqta «siır su işse, bwzau mwz jalaydı» degen danalıq bar. Ata-anası sıylasa ğana, balası wstazın sıylaydı. Al, ärkim tek özi sıylaytın adamnan tälim aladı, özi sıylamaytın adam mıñ aytsa da qwlaqtarına eşteñe kirip şıqpaydı. Tipti keri äser beredi. Sol üşin är ata-anağa «balam adam bolsın deseñ, wstazın sıylasın» degendi tağı da eskertkim keledi, bwğan tarihtan mıñdağan mısal tabuğa da boladı.

Al, wstazdar üşin eñ bastı mäsele — biliktilik bolmağan jerde märtebe kütpey-aq qoysa da boladı. Eñ aldımen är wstaz öz isiniñ şeberi boluı şart, onsız eşteñe mümkin emes. Ömirde tabısqa jete almaytın adam ğana kez kelgen uaqıtta özin aqtap alatın sıltau tabadı. Biz wstaz retinde öte ülken jauapkerşilik moynımızda ekendigin, aldımızdağı balanıñ tağdırı qolımızda ekenin sezinip, beruge tiisti bilim men tärbieni beruimiz kerek. Biz onı bere almasaq, darındı bala tärbieley almasaq qoğamdı kinälap jılamağan abzal.

Qazir mektepte jwmıs istemeysiz. Mektepti sağınasız ba?

Men mektepten ketkenimmen balanıñ aldınan ketkenim joq, tipti mektepten alıs emespin, azıraq sağatım da bar, mektepterdiñ wsınısımen barıp, oquşılar men wstazdarğa arnalğan master klastar, treningter ötkizip twramın. Tipti Respublikanıñ tükpir-tükpirinen wsınıstar tüsse, barıp şeberlik kurs ötkizip jatırmız, sondıqtan işinde jürmiz dep ayta alamın. Bir jağınan erkindiktiñ özi şığarmaşılıq tabıs sıylap jatır, tıñ ideyalar sıylap jatır. Qazir jeke özimde jüzge juıq bala tälim aladı bwl da mektep, bwl da jauapkerşilik.

Erlan Sağadievpen kezdesken blogerler qatarında bolğanıñızdı bilemiz. Sol kezdegi aytqan bir pikiriñiz biraz talqılauğa tüsip edi…

— Iä, Erlan Kenjeğaliwlımen eki märte bloger retinde kezdestim, eki retinde de aytqan biraz wsınısımızdı qoğam är türli qabıldadı. Biraq, men osı qazanda qaynap jürgen, osı salanı zerttep, zerdelep 90-nan astam maqala jazğan adam retinde, özim wstaz retinde aytamın. Bilmey, zerttemey asılıq söyleu azamattığıma sın, sol üşin de eñ aldımen qazaq aytqan «şımşıq soysa da qasapşı soysın» degen tämsilge jügingen dwrıs. Jalpı wsınısımız az da bolsa eskerilip jatır, biraq, körpege qaray kösilmeytin reformalar şarşattı. Bwnı äli de aytamız, köteremiz.

Jañartılğan bilim beru mazmwnına közqarasıñız qanday?

— Bilim salasına reforma kerek, oğan dauım joq. Biraq qalay jañartuda ğoy mäseleniñ bäri! Jañartılğan bilim mazmwnı qazir birinşi sınıpqa ğana qoldanıluda. Biraz aqtarıp körip şıqtıq, artıqşılığı da bar, biraq kemşiligi de joq emes. Men kez kelgen jerde ideologiyası men mümkindigine jüginemin, ol jaqtan bizde aqsap twrğan, buını sıqırlap twrğan tws jeterlik, ätteñ…

Al jañartılığan bilim mazmwndağı ärip tanımaytın balağa üş til üyretu äumeserlik, bayağınıñ 100 qoydan 120 qozı alamız deytin jağdayı sekildi dünie…

Wlttıq ideologiyanı siñirudi mektepten bastau kerek dep sanaysız ba? Qazirgi tañda Qazaqstannıñ wlttıq ideologiyası retinde qanday ideologiyanı aluğa boladı?

— Wlttıq ideologiyanı mektepten emes besikten bastap siñiru kerek, odan keyin balabaqşa, odan keyin barıp mektep, eñ soñında qoğam…

Şını kerek, bizde bügin ideologiya mäselesinde wranşıldıq basıp ketti. Tärbie men wrandı şatastırıp aldıq, mektepte de, qoğamda da tärbie dese şou men şu, bos söz basıp ketti. Ideologiya sözben emes, ispen bolmaq kerek. Biz «jaqsı bol, otandı süy» dep mıñ ret ayğaylağanşa otandı süygen adamnıñ, qoğamğa masıl bolmağan adamnıñ tirligin isteyik. Adam adamnan tälim, ağaş ağaştan mäue alatının wmıtpayıq. Sözden iske auıspay tärbieniñ bäri dalbasa.

Bir ğwlamadan «Qanday adam baqıttı?» dep swrağanda, «öz isiniñ şeberi bolğan adam baqıttı» dep jauap bergen eken. Siz de bir söziñizde «men turalı bwrınğı direktorım «Ol mwğalim emes, ol fanat edi» dep bağalağanın aytıp qaldıñız. Jalpı fanat bolu üşin, özi süygen ispen aynalısu üşin ne isteu kerek?

— Özi süymegen salada jüru — ömirdi bosqa ötkizu dep oylaymın, onsız da qısqa ğwmırdı qorşılıqta ötkizu. Adamda eñ aldımen öz isine degen adaldıq bolu kerek, sen qay isti isteseñ de odan näpaqa tauıp kün körip, otbasıñdı asırap otırsıñ ba, onda sol iske degen adaldıq pen jauapkerşilik kerek. Men jalpı janı qalamağan isti istep jüre beretin adamdı tüsine almay ketetin şığarmın. Al, wstazdıqta janı qalamağan adam tipten jürmeu kerek.

Al şınayı fanat bolu üşin sol istegen isiñiz üşin otpen suğa tüsuge dayın boluıñız kerek. Sonda ğana ol istiñ şınayı jemisin körip rahatına batasız, al istegen isinen jeñis köru ol iske degen mahabatıñdı on ese arttıradı. Sol mahabbattan keyin sol istiñ nağız şeberine aynalasız, şeberine aynalğan soñ läzattanıp isteytin bolasız.

Köbi mwğalimdikti janı qalasa da, aylığı az dep basqa salağa ketip jatadı. Osı turalı oyıñız qalay?

— Men osı närseni qabılday almaymın, men joğarıda ayttım ğoy, tabısqa jetpeytin adam özin aqtap alatın sıltau tauıp aladı dep, bwl da sol kädimgi sıltau. Bügingi künde auıldıq jerdi bilmeymin, qalalı jerde bilikti mamanğa swranıs jetkilikti. Bilikti wstazdardıñ tabısınıñ tipti joğarı ekenin köz körip jür. Bastısı biliktilik pen izdeniste, al qareketke bereket degen sekildi, eñbekke qaray tabıs bizde bar. Wstazdıq pen kün köruge de, bayuğa da boladı, tek bäsekege qabiletti häm qarımdı bolmaq kerek, zamanğa beyimdelmek kerek.

Swhbatıñızğa raqmet!

 Swhbattasqan Erjan Tälip

ziyatker-on.kz

8461 ret jalpı oqıldı 156 ret bügin oqıldı
No votes yet.
Please wait...

Dobavit' kommentariy

Vaş e-mail ne budet opublikovan. Obyazatel'nıe polya pomeçenı *