YA ISKRENNE SOÇUVSTVUYU KAZAHSTANCAM, OTDAYUŞIH DETEY V RUSSKUYU ŞKOLU

Te, kto hoçet edinstva kazahskogo naroda, jit' nazemle pradedov i v konce koncov jit' v Kazahstane,vedut svoih detey v kazahskie detsadı i şkolı. Eto ne moi slova, eti slova prozvuçali 20 aprelya tekuşego goda iz ust naşego Prezidenta Nursultana Nazarbaeva pri vstreçe s izvestnımi pisatelyami. Da, eto slova istinı, kotoruyu ne nujno dokazıvat' kajdomu jitelyu stranı, nezavisimosti ee ispolnilos' 26 let.

 Kto na segodnyaşniy den' obuçaet svoih detey v russkoyazıçnoy şkole? Eto v osnovnom te, kotorıe svyazıvayut svoe buduşee ne s kazahskoy stranoy, a s severnımi sosedyami, i eşe predstaviteli russkoy nacii, kotorıe meçtayut vernut'sya na svoyu rodinu. Est' eşe sooteçestvenniki, kotorıe otreklis' otmaterinskoy utrobı. Bol'şe nikto ne otdaet svoego rebenka v russkuyu şkolu, v etom vı ubedites', kogda zagovoryat cifrı.

«Vedite rebenka v kazahskuyu şkolu!» Eti slova bıli devizom v to vremya, kogda vse obernulos' dlya naşego naroda tragediey, kogda hoteli obuçat' svoih detey v kazahskih şkolah, no takovıh ne bılo;v to vremya otkrıt' kazahskuyu şkolu bılo posil'nım trudom, a segodnya eto naş s vami dolg! Ne tol'ko dolg, net vıbora boleedlya obşestva, kotoroe hoçet videt' svetloe buduşee svoih detey v Kazahskoy strane.

V svoe vremya, v epohu kolonizacii, ot neznaniya russkogo yazıka mnogie meçtı naşih roditeley tak i ostalis' nesbıvşimisya. I oni vınujdenno otdavali svoih detey v russkuyu şkolu, tak kak v to vremya znanie russkogo yazıka bıl klyuçom k dostijeniyu celi. A seyças vse naoborot. Segodnya,kak bı ni hotelipriznavat' eto,istoriya verşit svoe. Poka torjestvuetnezavisimost', mojet bıt',za desyat' let, ili daje ran'şe, otrekşimsya ot svoego yazıka nedostiç' vısot v Kazahstane. Hotite vı togo ili net, eto formiruyuşayasya istinasovremennogo kazahskogo obşestva.

Mojet,vı presleduete drugie celi, otdavaya svoe çado v russkuyu şkolu, mojet, u vas drugie namereniya, no nam jal' ne vas, a vaşego rebenka. Pridumannaya vami skazka vmig obernetsya real'nost'yu segodnyaşnego dnya, kogda vı nakonec-to poymete, çto vaş talantlivıyrebenok stanet jertvoy vaşey oblaçnoy fantazii. Ladno, ne budu goloslovnım, posmotrim nafaktı i argumentı.

Pervaya priçina: demografiya v Kazahstane, sootnoşenie kazahov v etoy cifre. Provedennaya v 1989 godu perepis' naseleniya pokazala, çto v Kazahstane projivaet 16199,2 tısyaçi çelovek, iz nih 6 534,6 tısyaçi, to est' 41%,– kazahi. A russkaya nacional'nost' sostavlyala 6 227,5 tısyaçi, to est' 38%. A kak je segodnya obstoyat dela? Po nıneşnim dannım, çislennost' jiteley v Kazahstane dostigla18 millionov 22 tısyaçi 500 çelovek. Iz nih 12 millionov 780 tısyaç,to est' 71%,–kazahi, 3 milliona 710 tısyaç, 20,6%,– russkih, 613 tısyaçi, 3,4%,–uzbeki.

Eti dannıe v cifrah navernyaka ozadaçili bı razumnogo çeloveka. Rost çislennosti kazahov, ubıvanie s kajdım dnem çisla lyudey russkoy nacional'nostisamo soboy privodyat k krahu russkogo yazıka v Kazahstane.

Hotya kazahskiy yazık i ne dostig stoprocentnogo statusa gosudarstvennogo yazıka, v svyazi s tem, çto çislennost' kazahov s kajdım dnem rastet, naş rodnoy yazık, nesmotrya ni na çto, vossyadet na svoy tron.

Vtoraya priçina: vıtesnenie russkogo yazıka na mirovoy arene.V sovetskoe vremya v mire okolo 400 millionov oficial'no pol'zovalis' russkim yazıkom, segodnya eto çislo edva dostigaet 200 millionov. V osnovnom russkiy yazık sçitaetsya tol'ko gosudarstvennım yazıkom Rossii. Eto dokazatel'stvo togo, çto sredi mejdunarodnıh yazıkov dlya nego net dostoynogo mesta. Otdavat' rebenkaobuçat'sya na negosudarstvennom yazıke, tem bolee degradiruyuşem v drugih stranah, – polnıy absurd, on svoimi rukami vedet svoego je rebenka v propast'.

Tret'ya priçina: povışenie kaçestva znaniy v kazahskih şkolah. V dalekie vremenaoçerednoy nebılicey bıla informaciya o tom, çto russkoyazıçnıe şkolı dayut luçşie znaniya, nejeli kazahskie. No vremya pokazalo, çto i eto nepravda. Dal'şe pust' cifrı podtverdyat moi slova…

Iz nabravşih polnıe 125 ballov na ENT v 2016 goduvse 19 uçenikov – vıpuskniki kazahskih klassov. Pokazavşie nailuçşie rezul'tatı po respublike iz 10 şkol – 8 kazahskih, 1 russkaya i 1 smeşannaya şkola.

V 2017 godu nabravşiy 139 ballov Tasan Sayat Eltaywlı toje vıpusknik kazahskoy şkolı, dolya şkol, pokazavşih vısşie rezul'tatı toje prihoditsya na kazahskie şkolı.

Poslednie pyat' let, po rezul'tatam ENT i po obşemu reytingu, pervenstvo tak je u kazahskih şkol. Naprimer, iz 10samıh luçşih şkol Astanı 8 şkol obuçayut tol'ko na kazahskom yazıke.

Ni dlya kogo ne sekret, çto prizerı mirovıh predmetnıh olimpiad, zolotıe medalistı takje uçeniki kazahskih şkol ili kazahsko-tureckih liceev (tam voobşe net ponyatiya «russkie klassı»).

Segodnyaşnim specialistam v sfere obrazovaniya ne sekret, çto v lyubıh sorevnovaniyah v oblasti obrazovaniya konkurenciya idet mejdu kazahskimi şkolami.

Çetvertaya priçina: vıdelenie obrazovatel'nıh grantov. V 2014 godu Respublika Kazahstan vıdelila grant kazahskoy gruppe 65%,35% russkoy, a v 2015 godu– 75% kazahskoy, 25% russkoy gruppe, v 2016 godu –kazahskoy gruppe 75%, a russkoy 25%.V etom godu zayavlenie uçastvovat' v ENT dlya postupleniya v vısşie uçebnıe zavedeniya podali92 827 vıpusknikov, iz nih67 627(76,3%) na kazahskom, 20 968 (23,6%) na russkom yazıkah. Kak bı mı ni hoteli skrıt' eti pokazateli, v skorom vremeni v vısşih uçebnıh zavedeniyah zakroyutsya russkie gruppı. V dopolnenie k etomu v poslednee vremya vmesto russkih grupp otkrıvayutsya angliyskie. Teper' predstav'te, çto v buduşem vampridetsya otvezti svoego rebenka obuçat'sya v Rossiyu,jelaete vı etogo ili net ili jeotvedete v kazahskiy klass. Inogo vıbora ne ostaetsya! Mne jal' togo rebenka, kotorıy v buduşem budet to li muçit'sya, to li uçit'sya v vısşem uçebnom zavedenii, u kotorogo roditeli pozdno spohvatilis'.

V naçal'noy şkole takaya je situaciya, sdelaem obzor jelayuşih postupit'v Nazarbaev intellektual'nıe şkolı v Astane, v kazahskiy klass podali zayavlenie 1185 uçenikov, a v russkuyu 520. Eto eşe raz pokazıvaet, çto v skorom buduşem i eti şkolı pereydut v çislo kazahskih şkol.

Pyataya priçina: sootnoşenie kazahskih klassov v şkolah. Segodnya 83% uçenikov po strane obuçayutsya vkazahskih klassah, v russkih klassah 16%,i tol'ko 1% na drugih yazıkah. V proşlom godu, t.e. v 2016, 89% detey, pereşagnuvşih porog şkolı, v pervıy klasspoşli v kazahskie, ostal'nıe 10% v russkie klassı. Nedalek tot den', kogda vıpuskniki russkih klassov budut sdavat' ekzamenı po kazahskomu yazıku kak uçaşiesyaşkol s uygurskim, uzbekskim, tadjikskim yazıkom obuçeniya. Uçitıvaya to, çto iz 10% uçaşihsya russkih klassov bol'şe polovinı prinadlejat k etniçeskim russkim, v buduşem dolya postupayuşih v vısşee uçebnoe zavedenie s russkim yazıkom obuçeniya mojet i ne dostiç' 5%.

Istoriya ne stoit na meste, nikomu ne pod silu vozvratit' proşloe. Procvetanie kazahskogo yazıka, vosstanovlenie kazahskogo obşestva toçno takje ne ostanovit'. Kak bı russkoyazıçnoe soobşestvo ne staralos'ogradit' russkiy yazık i budet lezt' iz koji çtobı sohranit' ego, v buduşem v naşey strane yazıkom №1 budet kazahskiy yazık. Kazahskiy yazık vostorjestvuetne tol'ko v zakonah, onk tomu je stanet yazıkom jizni, ekonomiki, v skorom vremeni neznayuşiy kazahskogo yazıkı v Kazahstane i hleba ne vıprosit. Etu spravedlivost' budet verşit' ne vlast', a kazahskaya naciya i istoriya. Vot poetomu, çtobı vaş rebenok ne otstal ot obşestva, dostig uspeha, obdumıvayte svoe reşenie segodnya.

Şestaya priçina: vnedrenie trehyazıçnoy sistemı obuçeniya. Çestno govorya, ne suşestvuet nikakoy treh'yazıçnoy programmı, mı vidim tol'ko dvuhyazıçnuyu. Esli ne verite mne, to ya privedu primer iz Poslaniya Prezidenta N.A.Nazarbaeva narodu Kazahstana v 2017 godu: «Po voprosu poetapnogo perehoda na trehyazıçnoe obrazovanie. Kazahskiy yazık sohranit svoyu dominiruyuşuyu poziciyu. Bol'şoe vnimanie budet udelyat'sya ego dal'neyşemu razvitiyu. Vmeste s tem segodnya angliyskiy yazık yavlyaetsya yazıkom novıh tehnologiy, novıh proizvodstv, novoy ekonomiki. V nastoyaşee vremya 90% informacii sozdaetsya v mire na angliyskom yazıke. Kajdıe dva goda ee ob'em uveliçivaetsya v dva raza. Bez ovladeniya angliyskim yazıkom Kazahstan ne dostignet obşenacional'nogo progressa...»

Vot teper'ostanovimsya popodrobnee na slovah Prezidenta o tom, çto perehod na treh'yazıçnoe obuçenie budet prohodit' poetapno, dominirovat' budet kazahskiy yazık, tem bolee on budet i dal'şe razvivat'sya. A esli kazahskiy yazık budet dominirovat' i okrepnet, to, kak tretiy yazık angliyskiy budet razvivat'sya, smetaya vse na svoem puti, v tom çisle i russkiy yazık. Ne obijaytes', eto ne moe reşenie, eto reşenie Prezidenta…

V svoey stat'e «Vzglyad v buduşee: modernizaciya obşestvennogo soznaniya» Glava gosudarstva govorit: «Nam nujno perevesti v blijayşie godı 100 luçşih uçebnikov mira s raznıh yazıkov po vsem napravleniyam gumanitarnogo znaniya na kazahskiy yazık i dat' vozmojnost' naşey molodeji uçit'sya po luçşim mirovım obrazcam. Uje v 2018/2019 uçebnom godu mı doljnı naçat' obuçat' naşih studentov po etim uçebnikam

Podçerkivayu, perevedut ne na russkiy yazık, a na kazahskiy. Etot process budet razvivat'sya i dal'şe, nikto ne poverittomu, çto russkiy yazık – yazık nauki, kogda pered nami s pomoş'yu angliyskogo yazıka otkrıvaetsya vsemirnaya nauka, to komu nujnı smeşannıe s russkim şovinizmom russkoyazıçnıe uçebnıe posobiya.

Sed'maya priçina: nehvatka russkoyazıçnogo kaçestvennogo specialista. Vı,navernoe, pomnite, kogda akim goroda Şımkent Gabidolla Abdırahimovstal predmetom nasmeşek,kogda predlojil privleç' dlya russkih şkol uçiteley iz Rossii i Ukrainı.V russkih şkolah znaçitel'no sokratilos' çislo kaçestvennıh uçiteley, i eto stanovitsya zlobodnevnoy problemoy. Privoju eşe odin argument, 4 iyulya 2017 goda press-slujba upravleniya obrazovaniya goroda Astanı na svoey stranice Facebook oplublikovala ob'yavlenie: «V dannıy moment, po priçine otsutstviya pedagogov, şkola vremenno ne smojet prinimat' dokumentı 1-h klassov v russkoe otdelenie. Kak tol'ko naydem uçitelya, srazu je dadim Vam znat'». Znaçit, ne to çtobı kaçestvennogo uçitelya v russkih klassah dnem s ognem ne sışeş', no i nayti prostogo specialista stanovitsya problemoy…

Esli na vse eto posmotret' real'no, to nedalek tot den', kogda ne budet suşestvovat' takogo ponyatiya kak «russkaya şkola». Prostoy primer, so dnya perevoda stolicı v Astanuzdes' ne otkrıvalas' ni odna russkaya şkola, bıvşie russkie şkolı stali smeşannımi, a nekotorıe daje polnost'yu stali kazahskimi.

Segodnya vıpuskniki kazahskih şkol uçatsya v prestijnıh şkolah Evropı, SŞA. A vıpusknik russkoy şkolı budet obuçat'sya ne dalee çem v Moskve.

Zadumaytes'!

Dlya naroda, podıtojivşegoçetvert' veka Nezavisimosti, poyavilis' novıe cennosti. Stalo yasno, çto vremya i istoriya vse stavyat na svoi mesta,za period Nezavisimosti poyavilis' drugie cennosti. Ne govorya uje o drugom, russkoyazıçnıe SMI ne imeyut svoey bıloy silı, nabirayut znaçimost' i tverdo derjat svoi pozicii SMI na gosudarstvennom yazıke. Naselenie v social'nıh setyah vse men'şe udelyaet vnimaniyarusskoyazıçnoy informacii. Esli ta je informaciya poyavlyaetsya na gosudarstvennom yazıke, otklikaetsya bol'şaya çast' naseleniya i uçastvuet v obsujdenii. Gosudarstvennıy yazık v social'nıh setyah priobretaet bol'şuyu znaçimost'.

Kak govoritsya v narode, lyudi tyanutsya za bol'şinstvom, no ved' i bol'şinstvo mojet oşibat'sya… Nesmotrya na to çtonekotorıe tak yaro zaşişayut russkiy yazık i nesmotrya na to çto vı otdadite svoego rebenka v russkiy klass, russkomu yazıku budet slojno podnyatsya s kolen. Ne idite protiv vetra,mı govorim tak, potomu çto nam jalko vaşego rebenka.

Vedite rebenka v kazahskuyu şkolu! Eto bılo devizom svoego vremeni, çtobı spasti naciyu, a v eti dni govorim potomu,çto jaleem buduşee pokolenie.

Vı hoteli bı videt' svoe çado na vısote, togda povedite ego v kazahskuyu şkolu. Kazahi etonazıvayut tak:opomnis', poka ne pozdno, i vı, poka v svoem razume, vstan'te na pravil'nıy put'.

Odumaytes', esli vı ne hotite, çtobı vaş rebenok v buduşem otdalilsya ot obşestva. Naş dolg predupredit' vas!

 

Ayatjan Ahmetjan,

Direktor Respublikanskogo centra «KAZBILIM»

 

15906 ret jalpı oqıldı 9 ret bügin oqıldı
Rating: 3.0/5. From 2 votes.
Please wait...

1 kommentariy

  1. Jannat   •  

    Ay Ma şaa Allah qanday jaqsı aqparat. Osını jazğan ağamızğa Allah razı bolsın. Oyan qazaq! Özge tilin bərin bil öz tiliñdi öz diniñdi qwrmette.

    Rating: 3.0/5. From 2 votes.
    Please wait...

Dobavit' kommentariy

Vaş e-mail ne budet opublikovan. Obyazatel'nıe polya pomeçenı *