اياتجان احمەتجان. مەملەكەتتىك گرانت تىلگە ەمەس، بىلىمگە ءبولىنۋى كەرەك

ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ تالاپكەرلەر بيىلدان باستاپ ۇبت-نى اعىلشىن تىلىندە دە تاپسىرا الاتىنىن مالىمدەدى. شەندىلەردىڭ وسى باستاماسىنا قاتىستى KAZBILIM ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اياتجان احمەتجانۇلىن از-كەم اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.

– تالاپكەرلەر بيىلدان باستاپ ۇبت-نى اعىلشىن تىلىندە دە تاپسىرا الادى دەدى. بۇل پروتسەسس وسى كۇنگە دەيىن قانشالىقتى اشىق جۇرگىزىلدى؟

– تالقىلانعان جوق. بۇل وسىدان ەكى جىل بۇرىن ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى قابىلدانعان كەزدە «بولاشاقتا اعىلشىن تىلىندە وقىتىلاتىن پاندەردىڭ ەمتيحانىن اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋعا بولادى» دەپ ايتىلعان. بىراق جالپى جۇرت ول كەزدە ءۇش تىلدە وقىتۋ ماسەلەسىن كوپ تالقىلاپ كەتتى دە، ۇبت مەن اعىلشىن ءتىلى ماسەلەسى كولەڭكەدە قالىپ قويدى. بۇل سول باعدارلامانىڭ زاڭدى جالعاسى. سوسىن، مۇنىڭ ەكى جاعى بار. دۇرىس جاعى – وسى كۇنگە دەيىن ورىس تىلىندە ۇبت تاپسىرۋعا رۇقسات بەرىلىپ كەلدى، وندا نەگە اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋعا رۇقسات بەرمەسكە؟ ءۇش تىلدە وقىتىپ وتىرعان سوڭ سولاي بولۋى كەرەك ەمەس پە؟ دۇرىس ەمەس جاعى – بارلىق ءپاندى ءبىر تىلدە تاپسىرۋ ءبىزدىڭ جاعدايدا قيىنداۋ. ءبىز قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن تاعى ءبىر بۋىندى ءوسىرىپ شىعارۋىمىز مۇمكىن. قازاق تىلىنە دەگەن سۇرانىس ازايعان ۇستىنە ازايا تۇسەدى دە، قازاقشا بىلمەيتىندەر اعىلشىنشاعا اۋىسا سالادى.

حالىقارالىق ستاتۋسى بار ءبىراز مەكتەپتەر، ونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك مەكتەپتەر بار، جارتىلاي مەملەكەتتىك، مەملەكەتتىك مەكتەپتەر بار – وقۋشىلاردى قازاق تىلىنەن الشاقتاتپاسا، ۇيرەتە العان جوق. بۇل باعدارلاما، الدىمەن، سولاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى دەپ ويلايمىن.

– سوندا ستاتۋسى جوعارى مەكتەپتەردە وقىعان بالالار قازاق تىلىندە ۇبت تاپسىرۋعا قابىلەتسىز بە؟

– سولاي. قازاق تىلىندە ەمتيحان تاپسىرسا جوعارى بالل الا المايتىنى انىق. سوندىقتان بۇل مەكتەپتىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەۋ ءۇشىن وسىنداي قادامعا بارۋى مۇمكىن. بۇل جاعدايدا وسىعان دەيىن قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن ءورىستىلدى قاۋىم قالىپتاسسا، بۇدان كەيىن قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن اعىلشىنتىلدى قاۋىم قالىپتاسا باستايدى.

– ءسىز قولدامايسىز با سوندا؟

– تەك بەلگىلى ءبىر پاندەردى عانا اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋ كەرەك دەسە قولدايمىن. ماسەلەن، قازاق ءتىلى مەن قازاقستان تاريحى سياقتى پاندەردى قازاق ەلىندە تۇرىپ وزگە تىلدە تاپسىرۋ اقىلعا سىيىمسىز جاعداي عوي. قازاقستان تاريحىنىڭ بۇكىل بازاسى قازاق تىلىندە جازىلادى، ال ونى اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن كورمەي تۇرمىن.

– ايتۋلارىنشا، قازاق جانە ورىس تىلىندەگى نۇسقالار وزگەرىسسىز اۋدارىلىپ بەرىلەدى. بۇدان كەلىپ-كەتەر پايدا جوق سياقتى…

– پايدا جوق، ارينە. بۇل – مەكتەپتە پالەنباي جىل وقىتىپ، ءبىر اۋىز قازاقشا ۇيرەتە الماعان ءبىلىم جۇيەسىنىڭ كەمشىلىگىن جابۋدىڭ ءبىر ءتاسىلى عانا.

– اعىلشىن تىلىندە تەست تاپسىرۋعا ءوتىنىش 10 ناۋرىزدان باستاپ قابىلدانا باستادى. بۇل قابىلداۋ مامىر ايىندا توقتايدى. بىراق ازىرگە بۇل تاراپتاعى مالىمەت جاريالانعان جوق. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ ادام از بولعان سوڭ جاسىرىپ وتىرعان جوق پا؟

– جوق. اعىلشىن تىلىندە تاپسىراتىن مەكتەپتەردى مەن بىلاي-اق كورىپ وتىرمىن. ءوتىنىش نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى، قازاق-تۇرىك ليتسەيى، حەيليبەري باستاعان جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ تۇلەكتەرىنەن كوپتەپ تۇسەدى. بۇعان كۇمان جوق. نەگىزى، بۇل ۇبت سول مەكتەپتەر ءۇشىن جاسالىپ وتىر. ال مەملەكەتتىك بالانستاعى، مەملەكەتتىك ستاندارتتاعى مەكتەپتەردىڭ تۇلەكتەرى اراسىنان اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋعا جۇزدەن بىرەۋ بولماسا، وزگەسىنىڭ مۇمكىندىگى جوق.

– سىزدىڭشە، ءوتىنىش قانشالىقتى دەڭگەيدە بولادى؟

– 3-5 پايىز ارالىعىندا دەپ ويلايمىن. ويتكەنى جاڭاعىداي مەكتەپتەردىڭ جالپى سانى پايىزعا شاققاندا وتە از.

– جاڭا ءسىز ايتقان ارناۋلى مەكتەپتەر بولماسا، قاتارداعى مەكتەپتەردىڭ مۇمكىندىگى بەلگىلى. اعىلشىن تىلىندە تاپسىرا المايتىندار تاپسىرا الاتىندارمەن سالىستىرعاندا ۇتىلىپ قالماي ما؟

– ماسەلە – گرانتتىڭ قالاي بولىنەتىندىگىندە. اعىلشىنشا تاپسىراتىندارعا قانداي دا ءبىر باسىمدىق بەرىلەتىن بولسا، وندا ارينە، قاتارداعى مەكتەپ ۇتىلادى.

– بۇل تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءالى ناقتى ايتا قويعان جوق. دەگەنمەن قانداي دا ءبىر جەڭىلدىكتەر بولۋى مۇمكىن بە؟

– ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى بىزدە مەملەكەتتىك گرانت بولىنگەن كەزدە ءتىلدىڭ ۇلەس سالماعى ەسكەرىلەدى. مىسالى، بۇعان دەيىن ورىس ءتىلى بولىمىنە ءتۇسۋ قازاق بولىمىنە تۇسۋگە قاراعاندا جەڭىلدەۋ بولىپ كەلدى. ءورىستىلدى وقۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ رەسەيگە وقۋعا تۇسۋگە تالپىنادى. ولارعا بولىنگەن گرانتتىڭ بوس قالعان ورىندارى تومەن بالل جيناعان وقۋشىلاردىڭ ەسەبىنەن تولىقتىرىلادى. سول سياقتى گرانت جەكە-جەكە بولىنەتىن بولسا، وندا اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋ ولارعا وتە ءتيىمدى. تاعى دا قازاقتىلدى بالا تاياق جەيدى. سول سەبەپتى كونكۋرس ءتىل بويىنشا ەمەس، جالپى ءبىلىم كورسەتكىشى بويىنشا ءجۇرۋى كەرەك.

– قازاق وقۋشىسىنىڭ اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋى جايلى ارنايى ستاتيستيكالىق زەرتتەۋلەر بار ما؟

– وزدىگىنەن ىزدەنىپ، ارنايى كۋرستارعا جازىلىپ، ءبىلىم الىپ جۇرگەن جەكەلەگەن وقۋشىلار بولار. ال بىراق، مەكتەپ باعدارلاماسى اياسىندا اعىلشىنشا ۇيرەنگەندەر تۋرالى ەشقانداي ماعلۇمات كەلتىرە المايمىز. قالالىق مەكتەپتەر بولماسا، اۋىلداردا اقىلى كۋرستان وتەتىن دە مۇمكىندىك جوق.

– ءسىز ديرەكتور بولىپ وتىرعان KAZBILIM ورتالىعى ۇبت-عا دايىندىق بويىنشا بىرنەشە وقۋلىق شىعارعانىن بىلەمىز. اعىلشىن تىلىندەگى ۇبت-عا دايىنداۋ بويىنشا قانداي دا ءبىر شارۋالارعا اتسالىستىڭىزدار ما؟ سۇراقتاردى اعىلشىن تىلىنە تارجىمالاۋعا ۇسىنىس تۇسكەن جوق پا؟

– ونداي ۇسىنىس تۇسكەن جوق. مەنىڭ ۇستانىمىم – وزگە ءتىلدىڭ كوگەرتەتىندەر ءبىزسىز دە از ەمەس. سول سەبەپتى ءبىز قازاقتىلدى ورتاعا قىزمەت كورسەتەمىز. قازاقتىلدى وقۋشىنىڭ ورىس، اعىلشىنتىلدى وقۋشىلاردان كەم قالماۋىنا كۇش سالامىز. ءتىلدى بىلگەن جاقسى، ارينە، بىراق جالپى ءبىلىم جيناۋ باستى قاعيدا بولىپ قالا بەرەدى. ال ءتىلدى قاجەتىنشە كەز كەلگەن ۋاقىتتا ۇيرەنۋگە بولادى.

– ءسىز ۇبت-نىڭ اعىلشىنشا نۇسقاسىن كوردىڭىز بە؟

– كورمەدىم. ءالى جالپىعا جاريا ەتە قويمادى عوي. ءبىر عانا سۇراق تۋادى: قانشالىقتى ساپالى اۋدارىلدى؟ كىمدەر اۋداردى؟ ەگەر وسى جاعىنان ساپالى جۇمىس ىستەي الماعان بولسا، وندا بۇل باستاما كۇنى ەرتەڭ سىننىڭ استىندا قالادى. ويتكەنى قازاقشانى اعىلشىنشاعا اۋدارعاندا مۇلدەم تۇسىنىكسىز بولىپ كەتىپ، ءساتسىز اۋدارماسىمەن بالالاردى قۇر بوسقا قيناپ، ءبىراز وقۋشىلار اعىلشىنشا تاپسىرۋعا بەرگەن ءوتىنىشىن قايتارىپ الماي ما دەگەن سۇراق تۋادى. دەگەنمەن كورمەي تۇرىپ ناقتى پىكىر ايتا المايمىن. ۋاقىتىندا كورەرمىز.

– تاعى ءبىر ماسەلە تۋىنداۋى ماسەلە تۋىنداۋى مۇمكىن. ەگەر اعىلشىنشا تاپسىرعاندارعا ارنايى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان بولسا، اعىلشىن ءتىلىن جەتىك بىلمەيتىن وقۋشىلارىمىز «بونۋسىنا» قىزىعىپ، ۇبت-نى اعىلشىنشا تاپسىرام دەپ نە اندا، نە مۇندا جوق بولىپ ارانداپ قالماي ما؟

– ول دا مۇمكىن جاعداي. جەڭىلدىك قاراستىرىلدى دەگەندى ەستىسە، جۇرت بىلمەسە دە جۇگىرەدى. سول سەبەپتى گرانت بولۋدە ءتىل ماسەلەسى وتە نازىك. ۇبت-نىڭ ماقساتى مەملەكەتتىك گرانتتى ءادىل ءبولۋ عوي، ەندەشە، وقۋعا ءتىلى ءۇشىن ەمەس، جالپى ءبىلىمى ءۇشىن قابىلدانۋى كەرەك.

– ۇبت-نى اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋ تۋرالى شەشىمنىڭ ورىس ءتىلىن ىعىستىرۋى مۇمكىن بە؟

– بۇل قازىردىڭ وزىندە ءجۇرىپ جاتقان پروتسەسس. ۇبت سونىڭ ءبىر اسەر ەتۋشى فاكتورى بولۋى مۇمكىن. ەندى ءبىر ون جىلدا ورىس ءتىلى ىعىسىپ بولادى دەپ تە بولجاۋعا بولادى. ال ءبىز ورىس تىلىمەن قوسا، قازاق ءتىلىنىڭ دە كولەڭكەدە قالىپ كەتپەۋىن ويلاۋىمىز كەرەك.

سۇحباتتاسقان الماس ءنۇسىپ

«جاس الاش» گازەتى

354 رەت جالپى وقىلدى 19 رەت بۇگىن وقىلدى
No votes yet.
Please wait...

دوباۆيت كوممەنتاري

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *