Ayatjan Ahmetjan. MEMLEKETTİK GRANT TİLGE EMES, BİLİMGE BÖLİNUİ KEREK

Bilim jäne ğılım vice-ministri Ashat Aymağambetov talapkerler biıldan bastap WBT-nı ağılşın tilinde de tapsıra alatının mälimdedi. Şendilerdiñ osı bastamasına qatıstı KAZBILIM ortalığınıñ direktorı Ayatjan Ahmetjanwlın az-kem äñgimege tartqan edik.

– Talapkerler biıldan bastap WBT-nı ağılşın tilinde de tapsıra aladı dedi. Bwl process osı künge deyin qanşalıqtı aşıq jürgizildi?

– Talqılanğan joq. Bwl osıdan eki jıl bwrın üş tilde bilim beru bağdarlaması qabıldanğan kezde «bolaşaqta ağılşın tilinde oqıtılatın pänderdiñ emtihanın ağılşın tilinde tapsıruğa boladı» dep aytılğan. Biraq jalpı jwrt ol kezde üş tilde oqıtu mäselesin köp talqılap ketti de, WBT men ağılşın tili mäselesi köleñkede qalıp qoydı. Bwl sol bağdarlamanıñ zañdı jalğası. Sosın, mwnıñ eki jağı bar. Dwrıs jağı – osı künge deyin orıs tilinde WBT tapsıruğa rwqsat berilip keldi, onda nege ağılşın tilinde tapsıruğa rwqsat bermeske? Üş tilde oqıtıp otırğan soñ solay boluı kerek emes pe? Dwrıs emes jağı – barlıq pändi bir tilde tapsıru bizdiñ jağdayda qiındau. Biz qazaq tilin bilmeytin tağı bir buındı ösirip şığaruımız mümkin. Qazaq tiline degen swranıs azayğan üstine azaya tüsedi de, qazaqşa bilmeytinder ağılşınşağa auısa saladı.

Halıqaralıq statusı bar biraz mektepter, onıñ işinde jekemenşik mektepter bar, jartılay memlekettik, memlekettik mektepter bar – oquşılardı qazaq tilinen alşaqtatpasa, üyrete alğan joq. Bwl bağdarlama, aldımen, solardıñ müddesi üşin jwmıs isteydi dep oylaymın.

– Sonda statusı joğarı mektepterde oqığan balalar qazaq tilinde WBT tapsıruğa qabiletsiz be?

– Solay. Qazaq tilinde emtihan tapsırsa joğarı ball ala almaytını anıq. Sondıqtan bwl mekteptiñ atına kir keltirmeu üşin osınday qadamğa baruı mümkin. Bwl jağdayda osığan deyin qazaq tilin bilmeytin orıstildi qauım qalıptassa, bwdan keyin qazaq tilin bilmeytin ağılşıntildi qauım qalıptasa bastaydı.

– Siz qoldamaysız ba sonda?

– Tek belgili bir pänderdi ğana ağılşın tilinde tapsıru kerek dese qoldaymın. Mäselen, qazaq tili men Qazaqstan tarihı siyaqtı pänderdi qazaq elinde twrıp özge tilde tapsıru aqılğa sıyımsız jağday ğoy. Qazaqstan tarihınıñ bükil bazası qazaq tilinde jazıladı, al onı ağılşın tilinde tapsırudıñ qajettiligin körmey twrmın.

– Aytularınşa, qazaq jäne orıs tilindegi nwsqalar özgerissiz audarılıp beriledi. Bwdan kelip-keter payda joq siyaqtı…

– Payda joq, ärine. Bwl – mektepte pälenbay jıl oqıtıp, bir auız qazaqşa üyrete almağan bilim jüyesiniñ kemşiligin jabudıñ bir täsili ğana.

– Ağılşın tilinde test tapsıruğa ötiniş 10 naurızdan bastap qabıldana bastadı. Bwl qabıldau mamır ayında toqtaydı. Biraq äzirge bwl taraptağı mälimet jariyalanğan joq. Bwl neni bildiredi? Adam az bolğan soñ jasırıp otırğan joq pa?

– Joq. Ağılşın tilinde tapsıratın mektepterdi men bılay-aq körip otırmın. Ötiniş Nazarbaev ziyatkerlik mektebi, qazaq-türik liceyi, Heyliberi bastağan jekemenşik mektepterdiñ tülekterinen köptep tüsedi. Bwğan kümän joq. Negizi, bwl WBT sol mektepter üşin jasalıp otır. Al memlekettik balanstağı, memlekettik standarttağı mektepterdiñ tülekteri arasınan ağılşın tilinde tapsıruğa jüzden bireu bolmasa, özgesiniñ mümkindigi joq.

– Sizdiñşe, ötiniş qanşalıqtı deñgeyde boladı?

– 3-5 payız aralığında dep oylaymın. Öytkeni jañağıday mektepterdiñ jalpı sanı payızğa şaqqanda öte az.

– Jaña siz aytqan arnaulı mektepter bolmasa, qatardağı mektepterdiñ mümkindigi belgili. Ağılşın tilinde tapsıra almaytındar tapsıra alatındarmen salıstırğanda wtılıp qalmay ma?

– Mäsele – granttıñ qalay bölinetindiginde. Ağılşınşa tapsıratındarğa qanday da bir basımdıq beriletin bolsa, onda ärine, qatardağı mektep wtıladı.

– Bwl turalı bilim jäne ğılım ministrligi äli naqtı ayta qoyğan joq. Degenmen qanday da bir jeñildikter boluı mümkin be?

– Äbden mümkin. Öytkeni bizde memlekettik grant bölingen kezde tildiñ üles salmağı eskeriledi. Mısalı, bwğan deyin orıs tili bölimine tüsu qazaq bölimine tüsuge qarağanda jeñildeu bolıp keldi. Orıstildi oquşılardıñ köpşiligi mektep bitirgen soñ Reseyge oquğa tüsuge talpınadı. Olarğa bölingen granttıñ bos qalğan orındarı tömen ball jinağan oquşılardıñ esebinen tolıqtırıladı. Sol siyaqtı grant jeke-jeke bölinetin bolsa, onda ağılşın tilinde tapsıru olarğa öte tiimdi. Tağı da qazaqtildi bala tayaq jeydi. Sol sebepti konkurs til boyınşa emes, jalpı bilim körsetkişi boyınşa jürui kerek.

– Qazaq oquşısınıñ ağılşın tilin meñgerui jaylı arnayı statistikalıq zertteuler bar ma?

– Özdiginen izdenip, arnayı kurstarğa jazılıp, bilim alıp jürgen jekelegen oquşılar bolar. Al biraq, mektep bağdarlaması ayasında ağılşınşa üyrengender turalı eşqanday mağlwmat keltire almaymız. Qalalıq mektepter bolmasa, auıldarda aqılı kurstan ötetin de mümkindik joq.

– Siz direktor bolıp otırğan KAZBILIM ortalığı WBT-ğa dayındıq boyınşa birneşe oqulıq şığarğanın bilemiz. Ağılşın tilindegi WBT-ğa dayındau boyınşa qanday da bir şarualarğa atsalıstıñızdar ma? Swraqtardı ağılşın tiline tärjimalauğa wsınıs tüsken joq pa?

– Onday wsınıs tüsken joq. Meniñ wstanımım – özge tildiñ kögertetinder bizsiz de az emes. Sol sebepti biz qazaqtildi ortağa qızmet körsetemiz. Qazaqtildi oquşınıñ orıs, ağılşıntildi oquşılardan kem qalmauına küş salamız. Tildi bilgen jaqsı, ärine, biraq jalpı bilim jinau bastı qağida bolıp qala beredi. Al tildi qajetinşe kez kelgen uaqıtta üyrenuge boladı.

– Siz WBT-nıñ ağılşınşa nwsqasın kördiñiz be?

– Körmedim. Äli jalpığa jariya ete qoymadı ğoy. Bir ğana swraq tuadı: qanşalıqtı sapalı audarıldı? Kimder audardı? Eger osı jağınan sapalı jwmıs istey almağan bolsa, onda bwl bastama küni erteñ sınnıñ astında qaladı. Öytkeni qazaqşanı ağılşınşağa audarğanda müldem tüsiniksiz bolıp ketip, sätsiz audarmasımen balalardı qwr bosqa qinap, biraz oquşılar ağılşınşa tapsıruğa bergen ötinişin qaytarıp almay ma degen swraq tuadı. Degenmen körmey twrıp naqtı pikir ayta almaymın. Uaqıtında körermiz.

– Tağı bir mäsele tuındauı mäsele tuındauı mümkin. Eger ağılşınşa tapsırğandarğa arnayı jeñildikter qarastırılğan bolsa, ağılşın tilin jetik bilmeytin oquşılarımız «bonusına» qızığıp, WBT-nı ağılşınşa tapsıram dep ne anda, ne mwnda joq bolıp arandap qalmay ma?

– Ol da mümkin jağday. Jeñildik qarastırıldı degendi estise, jwrt bilmese de jügiredi. Sol sebepti grant bölude til mäselesi öte näzik. WBT-nıñ maqsatı memlekettik granttı ädil bölu ğoy, endeşe, oquğa tili üşin emes, jalpı bilimi üşin qabıldanuı kerek.

– WBT-nı ağılşın tilinde tapsıru turalı şeşimniñ orıs tilin ığıstıruı mümkin be?

– Bwl qazirdiñ özinde jürip jatqan process. WBT sonıñ bir äser etuşi faktorı boluı mümkin. Endi bir on jılda orıs tili ığısıp boladı dep te boljauğa boladı. Al biz orıs tilimen qosa, qazaq tiliniñ de köleñkede qalıp ketpeuin oylauımız kerek.

Swhbattasqan Almas NÜSİP

«Jas Alaş» gazeti

349 ret jalpı oqıldı 14 ret bügin oqıldı
No votes yet.
Please wait...

Dobavit' kommentariy

Vaş e-mail ne budet opublikovan. Obyazatel'nıe polya pomeçenı *